„Nëse do, mund të dobësohesh.“ Fjali që e ka dëgjuar secili, më shpesh nga dikush që mendon se po ndihmon. Psikologia Alisia Gonzalez thotë se pikërisht kjo fjali bën më shumë dëm sesa duket: „Nga një realitet biologjik, gjenetik dhe emocional bëmë një gabim karakteri.“

Obeziteti është sëmundje komplekse në të cilën marrin pjesë faktorë biologjikë, gjenetikë, mjedisorë, socialë dhe emocionalë. Megjithatë, ende mbijeton ideja se dobësimi varet para së gjithash nga vullneti: ha më pak, lëviz më shumë, „përpiqu pak më shumë“. Një thjeshtim i tillë jo vetëm që nuk ndihmon të kuptohen kilogramët e tepërt, por krijon faj te njerëzit që jetojnë me obezitet.

E dinë, por nuk e njohin veten

Anketa „Shkaqet e peshës“ në Spanjë përfshiu 200 mjekë familjarë dhe 1.700 njerëz me indeks të masës trupore 30 ose më shumë. Shifrat tregojnë një hendek mes dijes dhe pamjes për veten: 60 për qind e pjesëmarrësve e njohin obezitetin si sëmundje, 76 për qind besojnë se kilogramët e tepërt ndikojnë në shëndet, por vetëm 56 për qind thonë se vetë jetojnë me obezitet.

Një detaj ia vlen të vërehet: anketën e nxiti kompania farmaceutike Lilly, me mbështetjen e agjencisë Ipsos - e njëjta kompani që shet disa nga ilaçet më të njohura për dobësim në treg. Kjo nuk i bën shifrat të gabuara. Por kur një shtëpi farmaceutike financon një hulumtim që përfundon se obeziteti është sëmundje e jo e metë, është mirë të dihet kush qëndron pas mesazhit.

Faji paralizon, nuk motivon

Gonzalez shpjegon se faji, turpi dhe ndjenja e dështimit të vazhdueshëm e rrënojnë vetëbesimin dhe i largojnë njerëzit nga kërkimi i ndihmës. Kur njeriu dëgjon „nëse do, mundesh“, ndërsa përpjekja sërish dështon, goditja psikologjike është shkatërruese. Paradoksalisht, faji nuk shtyn drejt ndryshimit, por paralizon. Çdo përpjekje e dështuar, shpesh qysh nga fëmijëria, e ha vetëbesimin dhe krijon turp nga trupi i vet.

Pasoja është shumë konkrete: turpi i shtyn njerëzit ta shmangin mjekun, sepse paraprakisht presin gjykim. Ky shmangie është e dokumentuar - i shtyn diagnozat, i ndërpret trajtimet dhe e shtyn vuajtjen në heshtje.

Propozimi i saj është që kujdesi të ndahet nga kontrolli dhe ndëshkimi. Të sillesh me veten me të njëjtën mirësjellje që do t'i ofroje një miku që po mundohet - kjo sjell ndryshim të qëndrueshëm, ndërsa faji e harxhon motivimin dhe e shkatërron shpresën. Psikologjia këtu nuk fokusohet te shifra në peshore, por te marrëdhënia me trupin e vet dhe te përballimi i emocioneve.

Sa njerëz e shtyjnë kontrollin sepse paraprakisht e dinë komentin „je shëndoshur shumë“ - nga të afërmit në tryezën familjare, nga të panjohurit, e ndonjëherë edhe nga vetë mjeku?