Ideja për Çebrenin daton nga viti i largët 1964. Që atëherë kanë ndryshuar shtete, sisteme dhe gjenerata politikanësh, ndërsa sistemi hidroenergjetik Çebren dhe Galishte ka mbetur ajo që është edhe sot - paralajmërim. Tani kryeministri Hristijan Mickoski thotë se është „koha e duhur“ që shteti të bëjë „një hap më të guximshëm“ dhe të jetë vetë investitor, pas 14 tenderëve të dështuar në kërkim të një partneri privat.

„Vlerësoj se kemi institucione financiare që duan ta financojnë këtë projekt, dhe një prej tyre është edhe institucioni zhvillimor-financiar i Qeverisë së SHBA-së, DFC“, deklaroi Mickoski, duke theksuar se korporata amerikane ka portofol prej mbi 220 miliardë dollarësh. Nëse gjithçka shkon sipas planit, gurthemeli mund të vendoset vitin e ardhshëm.

Shifra, por jo edhe konstruksion financiar

Qeveria pohon se norma e brendshme e kthimit të projektit është dyshifrore, ndërsa vlera neto aktuale pozitive. Që në qershor Mickoski fliste për një investim që, bashkë me kamatat, mund të arrinte deri në 1,5 miliardë euro. Komisioni Rregullator i Energjisë, nga ana e vet, propozon që në financim të përfshihen edhe qytetarët, përmes aksioneve.

Ajo që mungon është një konstruksion financiar i mbyllur. „Institucione të interesuara“ dhe „nëse gjithçka shkon siç duhet“ nuk janë marrëveshje kredie. Edhe vetë kryeministri pranon se ky është projekt „që do të zgjasë disa qeveri“. A do të jetë ai që vendos gurthemelin edhe ai që do ta vërë në punë?

Kryeministri i përmend edhe përfitimet: një rezervuar i shkëlqyer energjie për sistemin dhe sasi shtesë uji që, në kushtet e ndryshimeve klimatike, mund të përdoren edhe për ujitjen e Fushës së Tikveshit.

Paralelisht, SHA ESM nis fazën e tretë të revitalizimit të hidrocentraleve: me 46 milionë euro do të zëvendësohen pajisjet e vjetruara në gjashtë centrale të mëdha në sistemet „Mavrova“, „Drini i Zi“ dhe „Tikvesh“. Ky është investim konkret në diçka që tashmë ekziston, dhe ndoshta pjesa më reale e gjithë historisë energjetike.

Çebreni është test për kujtesën institucionale. Më shumë se gjashtë dekada pas idesë së parë dhe 14 tendera më vonë, pyetja nuk është nëse projekti ka kuptim. Pyetja është nëse këtë herë dikush do t'i vërë paratë në tavolinë para se zgjedhjet e ardhshme ta kthejnë në edhe një paralajmërim.