Kur dikush thotë Algarve, në kokë menjëherë rreshtohen shkëmbinj, plazhe dhe peshqir pranë peshqiri. Por jugu i Portugalisë ka edhe një fytyrë tjetër: lagunën Ria Formosa, banjat e kripës në Castro Marim, varret megalitike në Alcalar. Dhe qytetin Loulé, më pak se 20 kilometra nga Faro, i cili jeton nga diçka që turizmi masiv zakonisht e gëlltit - zanati.

Bërthama e vjetër e qytetit është ajo që pret: kalldrëm, shtëpi të lyera me gëlqere, galeri, bare dhe dyqane me punë dore. Por nën sipërfaqe fshihet Loulé-ja arabe. „Bollëku i ujit ishte një nga arsyet kryesore që i tërhoqi arabët, sepse Loulé ka lumë nëntokësor dhe tokë pjellore“, shpjegon João Ministro, banor i qytetit dhe udhërrëfyes turistik.

Minare që u bë kambanore

Kalaja daton nga shekulli XII-XIII dhe është e rrethuar me mure. Dallohen kulla e dalë nga guri i thyer dhe kulla Torre de Vela pranë portës Fato, e cila i ruan tiparet almohade. Kisha e Shën Klementit, e ndërtuar në stil gotik në shekullin XIII mbi një ish-xhami, ka kambanore unike në Portugali - ajo është minare e rregulluar. Ballkani di shumë histori për ndërtesa që e ndërronin fenë bashkë me pushtetin. Këtu shihni një të tillë, vetëm në drejtim të kundërt.

Banjat arabe Al-Ulya u ndërtuan mes fillimit dhe mesit të shekullit XII dhe kishin paradhomë, dhomë të ftohtë, të vakët dhe të ngrohtë, plus pjesë për kazanin. Deri në mesin e shekullit XV ato tashmë ishin braktisur dhe ishin rrënoja. Komuna e bleu pronën në vitin 2006 dhe filloi punimet arkeologjike, ndërsa sot aty është muze që konsiderohet muzeu më i plotë i banjave arabe në Portugali. Jo larg është çezma Bica Velha nga viti 1837, e ndërtuar me materialin e kambanës së një ore të vjetër, ndërsa Muzeu i Qytetit ka tri salla me ekspozitë të përhershme arkeologjike.

Treg ku fitojnë të gjithë

Tregu u hap në vitin 1908 dhe është më i madhi në Algarve. E projektoi arkitekti Mota Gomes në stil neoarab me elemente të Art Nouveau-së, me katër pavijone dhe katër porta që duhej të simbolizonin rëndësinë dhe mirëqenien e komunës. Rregulli brenda është i zgjuar: „Lokalet e vogla duhet të përdorin produkte nga tezgat e vetë tregut. Kështu fitojnë të gjithë“, thotë Ministro. A do të funksiononte një rregull i tillë në ndonjë treg tonin të gjelbër?

Në vitin 2015 komuna nisi iniciativën „Loulé Criativo“, për ta ruajtur zejtarinë në zonë, për t'i mbajtur të hapura punishtet e qytetit dhe për t'ua përcjellë zanatet e vjetra mjeshtërve të rinj. Dikur në Loulé kishte katër punishte bakri. Sot ka mbetur një - punishtja e vetme aktive tradicionale e bakrit dhe e tunxhit në gjithë Portugalinë. „Sendet që bëheshin më parë ishin për ruajtjen e ujit ose të vajit, ose kazanë për likerin e njohur nga luleshtrydhja e malit. Sot produkti më i njohur është kataplana“, thotë mjeshtri Analide, duke menduar për enën prej bakri për gatim me të cilën njihet rajoni.

Në Casa da Empreita, të hapur në vitin 2017, gra zejtare thurin gjethe palme në gërsheta më të trasha dhe më të holla dhe prej tyre bëjnë shporta, llamba dhe qilima, me teknika të trashëguara nga të parët. Në rrugën Bocage punon edhe studioja e orëndreqësit José João Guerreiro, mjeshtër me përvojë për riparimin e orëve.

Praktike

Fluturohet deri në Faro, e prej andej deri në Loulé janë 17 kilometra me veturë, taksi ose autobus. Hoteli Art's by Loulé është 200 metra nga Tregu i Qytetit dhe ka dhoma tematike. Për drekë, restoranti Arrancada në vetë tregun është i specializuar për kuzhinë lokale në skarë - bakalar i pjekur dhe brinjë derri. Për ëmbëlsirë, ëmbëltorja Fábrica da Amêndoa në rrugën Matadouro, e hapur në vitin 1976, bën figura marcipani me bajame dhe të verdhë veze, kek me bajame dhe pastéis de nata. Ndërsa për kafe, Café Calcinha - kopje e një kafeneje braziliane të projektuar në vitin 1928, sot e mbrojtur si monument me rëndësi komunale.

Loulé nuk është qytet për check-in dhe ikje në plazh. Është qytet ku mjeshtri ende rri në punishte, ndërsa tregu i ushqen restorantet përreth. Sa nga zanatet tona do të mbijetonin nëse dikush do t'i vendoste në të njëjtin program me muzetë?