Tetëdhjetë vjet pas fundit të Luftës së Dytë Botërore, mijëra gjermanë papritmas po zbulojnë diçka që familjet e tyre e fshehën gjithë jetën - se gjyshja, gjyshi ose prindi ishin anëtarë të partisë naziste. Arsyeja është dixhitale: miliona kartela anëtarësie të NSDAP-së më në fund u bënë të kërkueshme online.

Të dhënat gjatë qenë të mbyllura pas ligjeve të rrepta gjermane për privatësinë. Fati i tyre është thuajse filmik - ishin në rrugë drejt shkatërrimit në ditët e fundit të luftës, derisa një ndërhyrje ushtarake amerikane i shpëtoi. Që kur Arkivi Kombëtar i SHBA-ve i publikoi, mediat e mëdha gjermane lançuan mjete publike kërkimi, dhe reagimi ishte masiv - mbërritën mijëra mesazhe nga lexues që gjetën paraardhësit e tyre në listat.

Studiuesi Jürgen Falter zbuloi se vetë nëna e tij, një katolike liberale, u anëtarësua në vitin 1940 - një sekret që e fshehu gjithë jetën. „Miliona gjermanë me dekada deshën të besonin se familjet e tyre nuk ishin përfshirë në dhunën dhe krimet", thuhet në një interpretim. „Tani, tetëdhjetë vjet pas luftës, shumëkush po fillon t'i rishqyrtojë atë temë tabu dhe legjendat familjare."

Data e anëtarësimit thotë shumë - ata para vitit 1933 ndoshta ishin të bindur ideologjikisht, ndërsa ata pas vitit 1933 shpesh kërkonin karrierë ose mbrojtje. Por më e rëndësishmja është vetë gatishmëria për ta parë të vërtetën në sy. Dhe aty qëndron pyetja që na prek të gjithëve në Ballkan: sa lehtë na vjen t'i hapim arkivat tona, të pranojmë çfarë bënë tonët, në vend që t'i mbrojmë si heronj? E kaluara e tjetrit gjithmonë gjykohet më lehtë. E jotja kërkon një guxim që rrallë e kemi.