Të dielën, më 13 shtator, Manastiri i Botunit „Fjetja e Nënës së Shenjtë të Zotit“ shënon 30 vjet nga rindërtimi dhe shenjtërimi. Në orën 7:30 fillon Mëngjesorja e Ringjalljes dhe Liturgjia e Shenjtë Hierarkike, në prani të Mitropolitit të Dibrës dhe Kërçovës z. Georgij, pas së cilës vijon festimi.

Data është jubilare, por historia pas saj është më e vjetër se tridhjetë vjet dhe shumë më pak festive. Manastiri ndodhet në shpatet juglindore të Karaormanit, gati dy kilometra nga fshati Botun, në një rrafshnaltë prej nga shihen të gjitha fshatrat e Debricës së Poshtme. Hulumtimet e fundit tregojnë se me shumë gjasë u shkatërrua gjatë Kryengritjes së Brsjakëve në vitet 1880-1881 - dhe jo rastësisht.

Ura, rojtarët e saj dhe hakmarrja

Në Botun ndodhej ura e vetme e sigurt karvanesh për kalimin e lumit Sateska. Për të kujdeseshin botunasit si rojtarë të kalimit, për çka ishin liruar nga disa tatime. Ura ishte pjesë e rrugës Dibër - Prilep, që kalonte nëpër Malësi, përmes Debricës dhe vazhdonte për në Demir Hisar. Udhëpërshkruesi austro-hungarez Ami Boué, duke udhëtuar nëpër atë rrugë në vitin 1838, e kaloi natën pikërisht në Botun.

Ajo urë nënkuptonte kontroll mbi një segment që vlente. Prandaj botunasit dhanë kontribut të madh në rezistencën e armatosur gjatë Kryengritjes së Brsjakëve - dhe prandaj pas dështimit të saj manastiri u shkatërrua për hakmarrje. Toponimet mbetën si dëshmi: gryka nën manastir edhe sot quhet Kaluxherdoll, ndërsa lumi nëpër të - Kaluxherka.

Ikona që mbijetoi

Nga manastiri u shpëtua vetëm ikona e Nënës së Zotit - Secarica. Ajo sot ruhet në tempullin „Shën Athanasi“ të vitit 1854, i riemërtuar për nder të saj në „Nëna e Shenjtë e Zotit“ në vitin 1895. Në vitin 2021 në ikonë u zbulua një mbishkrim se është vepër e Trpo Zografit të njohur nga Korça, i cili e pikturoi në nëntor të vitit 1806 dhe vetë e dhuroi për shpëtimin e tij.

Rindërtimi i tempullit të sotëm nisi në vitin 1992, mbi rrënojat e të vjetrit - i cili ishte me përmasa dukshëm më të mëdha se ajo që sot qëndron në atë vend. Vendin ku ishte Tryeza e shenjtë në altar, botunasit e mbrojtën me pllaka të mëdha guri dhe atje ndeznin qirinj e luteshin me dekada, edhe pse nga tempulli nuk kishte mbetur asgjë. Gjatë punimeve ndërtimore u zbuluan disa varre nga periudha të ndryshme.

Tempulli përfundoi në vitin 1996 dhe u shenjtërua më 6 tetor të po atij viti nga Mitropoliti i ndjerë i Dibrës dhe Kërçovës z. Timotej. Afresket dhe ikonat e mëdha të ikonostasit janë vepër e piktorit serb të ikonave Lazar Leçiq.

Ajo që shënohet të dielën, pra, nuk është një ndërtesë. Është një nga historitë e rralla në të cilën diçka e shkatërruar si ndëshkim nuk mbeti e shkatërruar - sepse njerëzit e fshatit nuk lejuan që vendi të harrohej, as atëherë kur atje nuk kishte mure fare.