Во недела, 13 септември, Ботунскиот манастир „Успение на Пресвета Богородица“ одбележува 30 години од возобновувањето и осветувањето. Во 7:30 часот започнува Воскресна Утрена Богослужба и Света Архиерејска Литургија, во присуство на Митрополитот дебарско-кичевски г. Георгиј, по што следува прослава.

Датумот е јубилеен, но приказната зад него е постара од триесет години и многу помалку свечена. Манастирот се наоѓа на југоисточните падини на Караорман, речиси два километри од селото Ботун, на висорамнина од која се гледаат сите села на Долна Дебрца. Последните истражувања покажуваат дека најверојатно бил разрушен за време на Брсјачката буна во 1880-1881 година – и тоа не случајно.

Мост, дервенџии и одмазда

Во Ботун се наоѓал единствениот безбеден каравански мост за премин на реката Сатеска. За него се грижеле ботунци како дервенџии, за што биле ослободени од одредени даноци. Мостот бил дел од патот Дебар – Прилеп, кој поминувал преку Малесија, низ Дебрца и продолжувал за Демир Хисар. Австроунгарскиот патеписец Ами Буе во 1838 година, патувајќи по таа рута, преноќил токму во Ботун.

Тој мост значел контрола врз делница што вредела. Затоа ботунци дале голем придонес во вооружениот отпор за време на Брсјачката буна – и затоа по нејзиниот неуспех манастирот бил разрушен одмазднички. Топонимите останале како сведоштво: клисурата под манастирот до денес се вика „Калуѓердол“, а реката низ неа – „Калуѓерка“.

Иконата што преживеала

Од манастирот била спасена само иконата на Богородица – Сецарица. Таа денес се чува во храмот „Свети Атанасиј“ од 1854 година, преименуван во нејзина чест во „Пресвета Богородица“ во 1895 година. Во 2021 година на иконата бил откриен натпис дека е дело на прочуениот Трпо Зограф од Корча, кој ја насликал во ноември 1806 година и самиот ја поклонил за свое спасение.

Обновата на денешниот храм започнала во 1992 година, врз рушевините на стариот – кој бил со значително поголеми димензии од тоа што денес стои на тоа место. Местото каде била чесната Трпеза во олтарот, ботунци го заштитиле со големи камени плочи и таму палеле свеќи и се молеле со децении, иако од храмот немало ништо. Во текот на градежните работи биле откриени повеќе гробови од различни периоди.

Храмот бил завршен во 1996 година и осветен на 6 октомври истата година од покојниот Митрополит дебарско-кичевски г. Тимотеј. Фрескоживописот и големите икони на иконостасот се дело на српскиот зограф Лазар Лечиќ.

Она што се одбележува во недела, значи, не е градба. Тоа е една од ретките приказни во која нешто разрушено како казна, не останало разрушено – затоа што луѓето од селото не дозволиле местото да се заборави, дури ни кога таму немало ѕидови.