Kur një nga kompanitë më të fuqishme teknologjike në botë befas vendos të „dhurojë” një pjesë të vetes, vlen të pyesim - kujt dhe pse pikërisht tani.

OpenAI, kompania pas ChatGPT-së, propozoi të dhurojë 5 për qind të kapitalit të vet në një fond amerikan sovran investimesh, ndërsa njëkohësisht ftoi edhe kompanitë e tjera të inteligjencës artificiale të bëjnë të njëjtën gjë. Sipas shkrimit të Financial Times, hapi i drejtorit ekzekutiv Sem Altman kishte një qëllim shumë konkret: t'i qetësojë marrëdhëniet me administratën e Donald Trampit dhe t'i zbusë sulmet politike që gjithnjë e më me zë kërkojnë llogari nga sektori që fiton miliarda.

Ideja nuk është e re për OpenAI-n. Kompania qysh në dokumentin e vet politik të prillit lansoi idenë e një fondi publik nga i cili „të ardhurat do të mund të shpërndaheshin drejtpërdrejt te qytetarët”, që më shumë njerëz të mund të marrin pjesë në fitimin nga rritja e nxitur prej inteligjencës artificiale. Tingëllon bukur në letër. Por mes letrës dhe xhepit të qytetarit të thjeshtë qëndron Kongresi, miratimi i të cilit do të ishte thuajse i detyrueshëm - dhe që lehtë mund ta kthejë tërë idenë në një fusnotë.

Këtu fshihet historia e vërtetë. Kur një kompani ofron vullnetarisht një pjesë të vetes te shteti, kjo rrallë është akt i pastër bujarie. Është sigurim. Pesë për qind kapital sot është çmim i ulët nëse po blen vullnetin e mirë të pushtetit që nesër vendos si do të të rregullojë, kë do të dënojë dhe modelet e kujt do t'i mbyllë për publikun. Pyetja „kush përfiton” këtu ka një përgjigje të qartë: më së shumti vetë kompania.

Se historia nuk është aq trëndafili e tregon edhe propozimi i kundërt. Senatori Berni Sanders dëshiroi diçka shumë më të ashpër - një taksë njëherëshe prej 50 për qind mbi aksionet e kompanive të inteligjencës artificiale, mjetet e të cilave do të përfundonin në të njëjtin fond sovran. Propozimi i tij deri tani nuk ka kaluar as në komisionin amë. Dallimi është i qartë: njëra është dhuratë vullnetare me të cilën kompania i dikton vetë kushtet, tjetra është detyrim që dikush dëshiron t'ua imponojë nga jashtë. Nuk është vështirë të merret me mend cilën nga të dyja e preferon Lugina.

Për lexuesin e këtyre trojeve, kjo nuk është histori e largët amerikane. Modeli është i njohur - të fuqishmit ofrojnë një pjesë për t'i mbajtur të gjitha pjesët e tjera, kurse „pjesëmarrja e qytetarëve” mbetet një premtim që përsëritet, por rrallë arrin te llogaria në bankë. A do ta ndajë vërtet teknologjia që premton pasuri të përbashkët, apo do të blejë vetëm mbrojtje për ata që tashmë e mbajnë - kjo do të shihet jo në komunikatat, por te ai që në fund do t'i numërojë paratë.