Кога една од најмоќните технолошки компании на светот одеднаш реши да „подари“ дел од себе, вреди да се праша – кому и зошто токму сега.

OpenAI, компанијата зад ChatGPT, предложи да донира 5 проценти од својот капитал во американски суверен инвестициски фонд, а истовремено повика и другите компании за вештачка интелигенција да направат слично. Според пишувањето на Financial Times, потегот на извршниот директор Сем Алтман имал многу конкретна цел: да ги смири односите со администрацијата на Доналд Трамп и да ги притупи политичките напади што сè погласно бараат сметка од секторот што заработува милијарди.

Идејата не е нова за OpenAI. Компанијата уште во својот документ за политики од април лансираше замисла за јавен фонд од кој „приносите би можеле да се распределат директно кон граѓаните“, за да можат повеќе луѓе да учествуваат во добивката од растот воден од вештачката интелигенција. Убаво звучи на хартија. Но помеѓу хартијата и џебот на обичниот граѓанин стои Конгресот, чие одобрување би било речиси задолжително – и кое лесно може целата замисла да ја претвори во фуснота.

Тука се крие вистинската приказна. Кога компанија доброволно нуди дел од себе на државата, тоа ретко е чист чин на дарежливост. Тоа е осигурување. Пет проценти капитал денес е ниска цена ако купуваш добра волја од власта што утре одлучува како ќе те регулира, кого ќе казни и чии модели ќе ги заклучи за јавноста. Прашањето „кој има корист“ овде има јасен одговор: најмногу самата компанија.

Дека приказната не е толку розова покажува и спротивниот предлог. Сенаторот Берни Сандерс посака нешто многу поостро – еднократен данок од 50 проценти врз акциите на компаниите за вештачка интелигенција, чии средства би завршиле во истиот суверен фонд. Неговиот предлог засега не поминал ни во матична комисија. Разликата е очигледна: едното е доброволен подарок со кој компанијата си ги диктира условите, другото е обврска што некој сака да им ја наметне однадвор. Не е тешко да се погоди кое од двете Долината го претпочита.

За читателот на овие простори, ова не е далечна американска приказна. Моделот е познат – моќните нудат дел за да ги задржат сите останати делови, а „учеството на граѓаните“ останува ветување што се повторува, но ретко стигнува до сметката во банка. Дали технологијата што ветува заедничко богатство навистина ќе го подели, или само ќе купи заштита за оние што веќе го држат – тоа ќе се види не во соопштенијата, туку во тоа кој на крајот ќе ги брои парите.