Me program dyditor përkujtimor në organizim të Bashkësisë së Serbëve në Maqedoni - Manastir u shënua 110-vjetori i Betejës së Kajmakçallanit. Programi filloi me vendosjen e luleve në varrezat ushtarake serbe në Manastir, vazhdoi me akademi solemne në Shtëpinë e Oficerëve, ndërsa shënimi qendror u mbajt në vetë majën Nixhe, te kapela përkujtimore „Shën Pjetri“.

Beteja u zhvillua nga 12 deri më 30 shtator 1916 në 2.524 metra lartësi mbidetare, në kuadër të Ofensivës së Manastirit në Frontin e Selanikut. Në kujtesën historike serbe ajo ka vend të veçantë: kuotat e Kajmakçallanit, te të cilat arrihej me gjakderdhje të madhe, ushtria serbe i quante „Porta e atdheut“.

Niveli i pranisë tregon sa e rëndësishme është kjo për Beogradin. Në përkujtimin në Manastir ishte ministrja e Punës dhe Çështjeve Sociale e Serbisë, Milica Gjurgjeviq Stamenkovski. Kisha Ortodokse Serbe, me bekimin e patriarkut Porfirije, dërgoi peshkopin vikar Aleksej, të cilin në Manastir e priti mitropoliti i Prespës dhe Pelagonisë Petar. Nga ana e Manastirit, lule vendosi zëvendëskryetarja Marina Krstiq.

„Zemra e gjyshërve tanë mbeti në Kajmakçallan, ku u hap ‘Porta e lirisë’, ndërsa shpirti i tyre mbeti në atdheun ku nuk u kthyen kurrë“, tha Gjurgjeviq Stamenkovski. Kryetari i Bashkësisë së Serbëve të Manastirit, Zoran Zhugiq, porositi: „Nëse e harrojmë Kajmakçallanin, do të harrojmë edhe kush jemi, nga jemi dhe sa e shtrenjtë është liria jonë.“

Respekti ndaj ushtarëve të rënë është në vend, në cilëndo anë të cilësdo luftë. Ministrja i quajti varrezat ushtarake edhe simbol të afërsisë mes popullit maqedonas dhe atij serb, dhe ajo afërsi është e vërtetë. Por Kajmakçallani është në rajonin e Manastirit, ndërsa Fronti i Selanikut u zhvillua në tokë maqedonase.

Prandaj ia vlen të pyesim: a kanë institucionet maqedonase historinë e tyre për atë front dhe për njerëzit nga këto anë që e përjetuan atë luftë, apo pas njëqind e dhjetë vjetësh historinë e tregojnë vetëm të tjerët, ndërsa funksionarët vendorë vijnë të vendosin lule në shënimet e tyre?