Yurttaşlar beş yılda kişisel belgeler için 73 milyon euro ödedi. İçişleri Bakanlığı yalnızca 29 milyon harcadı. 44 milyon euroluk fark açıklanmadan kalıyor - çünkü sözleşmeler „gizli“ ilan edildi. Yurttaş İletişimleri Merkezi'nin yeni bir araştırmasının özeti bu, ve bu bizde idarenin kendisi kadar eski bir hikâye.

Pasaportları Alman firması Giesecke+Devrient üretiyor; İçişleri Bakanlığı'nın tümüyle sakladığı bir sözleşmeyle - koşullar, değişiklikler, yasal dayanak, hatta yılda kaç belge sipariş edildiği bile bilinmiyor. „Miktarlar bilinmeden, fiyatın makul mü yoksa sözleşmenin ekonomik açıdan haklı mı olduğu değerlendirilemez“, diye belirtiyor araştırmacılar. Bu mantığa itiraz etmek zor.

Geçmişi ise daha da ilginç. Asıl ihale 2005 yılından - 21 yaşında. 2018 ile 2020 arasında yeni ihale için beş başarısız girişim oldu, ardından bakanlık kamuya açık rekabet olmadan müzakereyi sürdürdü. Her yurttaşın ödediği bir şey için yayımlanmış ihale olmadan iki on yıl - hepsi „gizli“ sihirli kelimesine paketlenmiş.

Yalnızca kâğıt üzerinde var olan bir havuz

Aynı model daha küçük projelerde de yineleniyor. Çair'deki 890 bin euro değerindeki bir okul havuzu, 21 Kasım 2025'te yüzde 100 tamamlanmış ilan edildi - belediyenin, işlerin elektriksiz ve susuz, yarım kaldığına dair denetim raporunu aldığı gün. Havuz aslında ancak altı ay sonra açıldı. Gecikme için ceza yerine, süre yüklenicinin talebiyle iki kez uzatıldı; yüklenici sonra başka bir okulda bir havuz daha için başvurdu.

Bütün bunlar tesadüf değil, bir sistem. „Gizli“, milyonların arkasında kaybolduğu bir perde oluyor; „kâğıt üzerinde tamamlandı“ ise var olmayan bir şeyin üzerine vurulan resmi mühür. Soru, kötüye kullanım olup olmadığı değil - kurumların, kendilerinin denetlemesi gereken şeyi ortaya çıkarmak için neden bir yurttaş derneğine ihtiyaç duyduğudur.