73 милиони платени, 29 потрошени, остатокот „доверлив“: како исчезнуваат пари зад еден магичен збор

Граѓаните платиле 73 милиони евра за лични документи за пет години. Министерството за внатрешни работи потрошило само 29 милиони. Разликата од 44 милиони евра останува без објаснување – бидејќи договорите се прогласени за „доверливи”. Тоа е суштината на новото истражување на Центарот за граѓански комуникации, и тоа е приказна стара колку и самата администрација кај нас.

Изработката на пасошите ја прави германската фирма Giesecke+Devrient, со договор што МВР го крие во целост – не се знаат условите, измените, правниот основ, ниту дури колку документи се нарачуваат годишно. „Без да се знаат количините, не може да се процени дали цената е разумна или договорот економски оправдан”, забележуваат истражувачите. Тешко е да се спори со таа логика.

Уште поинтересна е историјата. Оригиналниот тендер е од 2005 година – стар 21 година. Од 2018 до 2020 биле направени пет неуспешни обиди за нов тендер, по што МВР едноставно продолжило да преговара без јавна конкуренција. Две децении без објавен тендер за нешто што го плаќа секој граѓанин – а сето тоа спакувано во магичниот збор „доверливо”.

Базен што постоел само на хартија

Истиот образец се повторува и кај помалите проекти. Училишен базен во Чаир, вреден 890 илјади евра, бил прогласен за 100 проценти завршен на 21 ноември 2025 – истиот ден кога општината добила извештај од надзорот дека работите се недовршени, без струја и вода. Базенот всушност бил отворен дури шест месеци подоцна. Наместо казни за доцнењето, рокот двапати бил продолжен на барање на изведувачот, кој потоа аплицирал за уште еден базен на друго училиште.

Сето ова не е случајност, туку систем. „Доверливо” станува параван зад кој исчезнуваат милиони, а „завршено на хартија” е официјален печат врз нешто што не постои. Прашањето не е дали има злоупотреба – туку зошто на институциите им треба граѓанско здружение за да го откријат тоа што самите би требало да го контролираат.