Emeklilik sistemi yapısal bir mali baskı altında ve reform olmazsa açık yalnızca büyüyecek. Mali Konsey'in siparişiyle Finance Think enstitüsünün hazırladığı analizin sonucu bu. 2025'te GSYH'nin yüzde 5,2'si olan açık, 2030'da yüzde 6,3'e çıkacak ve 2035-2037 döneminde yaklaşık yüzde 6,6 ile zirveye ulaşacak.

Bugünkü yük de ağır. Emekli maaşları, ikinci sütun maliyetleri ve sağlık sigortası için verilen açık 2025'te 54,4 milyar denara ulaştı. Bu, Fon kaynaklarının yaklaşık yüzde 41'inin bütçeden karşılandığı anlamına geliyor; 2023'te bu oran yüzde 36'ydı. Fon Müdürü Nikola Memov bu yılki açığın geçen yıldan 10 milyar fazla, yani 64 milyar denar olduğunu ve maaşların ödenmesi için 500 milyon euronun eksik olduğunu söylüyor.

Nedenler sır değil. Prim oranı yıllarca düşürüldü, emekli maaşları ise yasal formülün dışında defalarca artırıldı - toptan zamlarla ve yalnızca enflasyonu değil maaşları da hesaba katan endekslemeyle. Mali Konsey'den "Bu demografik bir etki değil, endekslemenin ve doğrusal emekli maaşı artışlarının sonucu" açıklaması geldi. 2023'ten bu yana emekli maaşı harcamaları prim gelirlerinden çok daha hızlı artıyor.

Gerisini demografi ve kayıt dışı ekonomi tamamlıyor. Emekli başına düşen sigortalı sayısı 1,85 ile en elverişli seviyesini 2016 civarında gördü ve o zamandan beri düşüyor. Geçiş maliyetlerinin zirveye ulaşacağı 2038-2048 döneminde 1,3'ün altına inecek, 2040'ların ortasında ise sigortalı sayısı emekli sayısından az olacak.

Tavsiye edilen, birleşik bir paket: primin kademeli olarak yüzde 20'ye çıkarılması, emekli maaşlarının yalnızca enflasyona endekslenmesi, kayıt dışı ekonominin azaltılması ve kadınların iş gücüne katılımının artırılması. Analize göre böyle bir paket önümüzdeki on yılda 5,5 milyar euroya kadar tasarruf sağlayabilir. Memov primin artması gerektiği konusunda hemfikir, ama kademeli olarak.

Nadiren yüksek sesle söylenen bir rakam da var. Reform olmazsa ortalama emekli maaşının net ücrete oranı 2050'ye kadar yüzde 59'dan yüzde 35'e düşecek. Uzun vadede açık küçülüyor gibi görünüyor, ama yalnızca emekli maaşları ücretlerin giderek daha da gerisinde kaldığı için. Herhangi bir parti bir sonraki seçimden önce bunu seçmenlere söylemeye cesaret edecek mi - yoksa toptan zam yine reformdan daha iyi bir kampanya mı olacak?