Пензискиот систем е под структурен фискален притисок и без реформи дупката само ќе расте. Тоа е заклучокот на анализата што по нарачка на Фискалниот совет ја изработи институтот „Фајненс тинк“. Дефицитот, кој во 2025 година изнесувал 5,2 отсто од БДП, би пораснал на 6,3 отсто во 2030 година и би го достигнал врвот од околу 6,6 отсто во периодот 2035-2037 година.

И денешниот товар е тежок. Дефицитот за пензии, за трошоците за вториот столб и за здравственото осигурување во 2025 година достигнал 54,4 милијарди денари. Тоа значи дека околу 41 процент од средствата на Фондот се покриваат од буџетот, наспроти 36 проценти во 2023 година. Директорот на Фондот Никола Мемов вели дека годинава дефицитот е 64 милијарди денари, за 10 милијарди повеќе од лани, и дека за исплата на пензиите недостигаат 500 милиони евра.

Причините не се мистерија. Стапката на придонеси со години е намалувана, а пензиите повеќекратно се зголемувани надвор од законската формула – со линеарни покачувања и со индексација што ги вклучува и платите, не само инфлацијата. „Тоа не е демографски ефект, туку резултат на индексацијата и на линеарните зголемувања на пензиите“, велат од Фискалниот совет. Од 2023 година расходите за пензии растат значително побрзо од приходите од придонеси.

Демографијата и сивата економија го довршуваат остатокот. Бројот на осигуреници на еден пензионер бил најповолен околу 2016 година, кога изнесувал 1,85, и оттогаш паѓа. Во периодот 2038-2048 година, кога транзициските трошоци го достигнуваат врвот, ќе падне под 1,3, а околу средината на 2040-тите ќе има помалку осигуреници отколку пензионери.

Препораката е комбиниран пакет: постепено зголемување на придонесот на 20 проценти, индексација на пензиите само со инфлацијата, намалување на сивата економија и поголемо учество на жените на пазарот на трудот. Таквиот пакет, според анализата, може да заштеди до 5,5 милијарди евра во наредната деценија. Мемов се согласува дека придонесот треба да расте, но постепено.

Има и една бројка што ретко се кажува на глас. Без реформи, односот меѓу просечната пензија и нето-платата паѓа од 59 на 35 проценти до 2050 година. Дефицитот на долг рок навидум се намалува, но само затоа што пензиите сè повеќе заостануваат зад платите. Дали некоја партија ќе се осмели тоа да им го каже на гласачите пред следните избори – или линеарното покачување повторно ќе биде подобра кампања од реформата?