Sistemi pensional është nën presion strukturor fiskal dhe pa reforma vrima vetëm do të rritet. Ky është përfundimi i analizës që me porosi të Këshillit Fiskal e përgatiti instituti „Finance Think“. Deficiti, i cili në vitin 2025 ishte 5,2 për qind e BPV-së, do të rritej në 6,3 për qind në vitin 2030 dhe do ta arrinte kulmin prej rreth 6,6 për qind në periudhën 2035-2037.

Edhe barra e sotme është e rëndë. Deficiti për pensione, për shpenzimet e shtyllës së dytë dhe për sigurimin shëndetësor në vitin 2025 arriti 54,4 miliardë denarë. Kjo do të thotë se rreth 41 për qind e mjeteve të Fondit mbulohen nga buxheti, krahasuar me 36 për qind në vitin 2023. Drejtori i Fondit, Nikolla Memov, thotë se këtë vit deficiti është 64 miliardë denarë, 10 miliardë më shumë se vitin e kaluar, dhe se për pagesën e pensioneve mungojnë 500 milionë euro.

Shkaqet nuk janë mister. Norma e kontributeve me vite është ulur, ndërsa pensionet shumë herë janë rritur jashtë formulës ligjore - me rritje lineare dhe me indeksim që përfshin edhe pagat, jo vetëm inflacionin. „Ky nuk është efekt demografik, por rezultat i indeksimit dhe i rritjeve lineare të pensioneve“, thonë nga Këshilli Fiskal. Që nga viti 2023, shpenzimet për pensione rriten dukshëm më shpejt se të hyrat nga kontributet.

Demografia dhe ekonomia joformale e kryejnë pjesën tjetër. Numri i të siguruarve për një pensionist ishte më i favorshmi rreth vitit 2016, kur ishte 1,85, dhe që atëherë bie. Në periudhën 2038-2048, kur shpenzimet tranzitore arrijnë kulmin, do të bjerë nën 1,3, ndërsa rreth mesit të viteve 2040 do të ketë më pak të siguruar se pensionistë.

Rekomandimi është një paketë e kombinuar: rritje graduale e kontributit në 20 për qind, indeksim i pensioneve vetëm me inflacionin, ulje e ekonomisë joformale dhe pjesëmarrje më e madhe e grave në tregun e punës. Një paketë e tillë, sipas analizës, mund të kursejë deri në 5,5 miliardë euro në dekadën e ardhshme. Memov pajtohet se kontributi duhet të rritet, por gradualisht.

Ka edhe një shifër që rrallë thuhet me zë të lartë. Pa reforma, raporti mes pensionit mesatar dhe pagës neto bie nga 59 në 35 për qind deri në vitin 2050. Deficiti në afat të gjatë në dukje zvogëlohet, por vetëm sepse pensionet mbeten gjithnjë e më shumë pas pagave. A do të guxojë ndonjë parti t'ua thotë këtë votuesve para zgjedhjeve të ardhshme - apo rritja lineare sërish do të jetë fushatë më e mirë se reforma?