Босна и Херцеговина доби 140,5 милиони евра бесповратни европски пари. Истиот тој ден Брисел ѝ порача дека до крајот на годината ризикува да изгуби 373 милиони. Тоа е шест пати повеќе од она што штотуку го задржа. Ако постои поточна слика за тоа како Балканот се однесува кон европските фондови, тешко е да се измисли.

Парите доаѓаат преку Инструментот за претпристапна помош за периодот 2025-2027, откако одлуката беше објавена во Службениот весник и ратификацијата конечно се затвори. Наменети се за реформи и инвестиции – тоа е официјалната формулација. Луиџи Сорека, шефот на Делегацијата на ЕУ во Сараево, ја пофали таа фаза, но потоа кажа реченица што вреди повеќе од целата сума.

Единствената земја во регионот со нула евра

Босна и Херцеговина е, како што соопшти Сорека, единствениот партнер од Западен Балкан што сè уште не добил ниту едно евро од Инструментот за реформи и раст. Ниту едно. Не станува збор за земја што ЕУ ја казнила, ниту за некој нов услов измислен во Брисел. Механизмот стои отворен, вреди една милијарда евра во бесповратна помош и поволни заеми, а условот е ист за сите: подготви конкретни проекти и испрати ги.

БиХ не испратила ниту еден. Причината не е недостиг од потреби, туку внатрешни политички блокади – истата реченица што секој граѓанин во регионот ја слуша со децении и на која одамна престанал да реагира. Европската комисија веќе задржа 108 милиони евра, а неактивираните средства планира да ги прераспредели на другите пет земји од Западен Балкан кои покажале посветеност кон реформите.

Кој ја плаќа цената на блокадата

Тука е делот што ретко влегува во политичките изјави. Тие 373 милиони не се губат во празно – тие одат кај соседите. Прераспределбата не е казна, туку механизам: кој работи, добива повеќе. Кој не работи, гледа како неговиот дел заминува преку граница.

За граѓанинот во Тузла или Бања Лука ова не е апстракција. Тоа се патишта што нема да се изградат, водоводи што нема да се обноват, работни места што нема да постојат – додека политичките структури што ја држат блокадата останат точно таму каде што се. Дали некој ќе одговара за загубена милијарда? Прашањето звучи наивно токму затоа што сите го знаеме одговорот.