Во градот Порто, во легендарната книжарница Lello, пејачката Dua Lipa отвори библиотека каква што власта не сака да ја види: сто книги што некаде во светот се забранети. Не е маркетиншки трик, туку светилиште за токму оние дела што некој се обидел да ги избрише од полиците.

Списокот сам по себе е обвинение. „Сто години самотија“ на Габриел Гарсија Маркес – цензурирана во Флорида и Тексас поради наводно експлицитна содржина. „1984“ на Орвел – забранувана постојано поради критиката на тоталитаризмот. „451 според Фаренхајт“ на Бредбери – иронично цензурирана, иако токму таа предупредува против палење книги. „Да убиеш славеј“, „Скитникот во ‘ржта“, „Приказната на слугинката“ – сите означени, сите тргнати некаде, некогаш, од некого што се плашел од нив.

Бројките што ги наведува проектот се застрашувачки. Само во 2023 година, во американските училишта и библиотеки биле цензурирани 4.240 книги. Во текот на 2024, писатели биле уапсени или притворени во над 40 земји поради своите дела. Куба, Венецуела и Либан со закон казнуваат материјали што ја критикуваат власта. Цензурата не е реликвија од минатото – таа работи и денес, само поинаку облечена.

„Тука ќе најдете 100 книги што поставуваат прашања или самите биле доведени во прашање“, рече Dua Lipa. „Некои беа забранети од училишни власти зашто зборуваат за раса или сексуалност. Други, напишани за ЛГБТ читатели, беа тргнати од полиците.“ Кога една поп-ѕвезда прави повеќе за слободата на зборот отколку многу министерства за култура, тоа кажува нешто и за поп-ѕвездите, и за министерствата. А прашањето што останува виси во воздух: колку книги би преживеале ваков список кај нас?