Европската Унија ги притиска технолошките компании да отворат бројки за еколошкиот отпечаток на нивните мега дата центри. Реториката е едноставна, директорката на Европската агенција за животна средина Лина Јле-Мононен ја формулираше во една реченица: „Она што не можеш да го измериш, не можеш да го управуваш.”

Зошто проблемот сега експлодира? Затоа што ЕУ планира да го утрои капацитетот на дата центрите за седум години, со цел да остане конкурентна во развојот на вештачка интелигенција. Денеска дата центрите трошат околу 3 проценти од вкупната електрична енергија на Унијата. Во Ирска тоа веќе достигнало 20 проценти – и тоа е она што Брисел сака да го избегне на ниво на цела ЕУ.

Тука доаѓа парадоксот. Само 36 проценти од дата центрите кои се обврзани со закон да известуваат за енергетска ефикасност тоа го направиле. Останатите се скриени зад клаузула за доверливост која – според европски извори – била внесена по лобирање од американски технолошки гиганти, вклучително Microsoft. Резултатот: 64 проценти од најголемите потрошувачи на електрична енергија не мораат да кажат колку.

Регионалните примери се поучителни. Во Ирска, нов извештај од Friends of the Earth Ireland покажа дека дата центрите минатата година потрошиле 22 проценти од вкупната електрична енергија – повеќе од сите урбани домаќинства заедно. Според студијата, тие исцрпеле 715 милиони евра од ирската економија и ја зголемиле просечната сметка за домаќинствата за 360 евра помеѓу 2015 и 2023. Со други зборови, ирските семејства тивко плаќаат „скриен данок” преку сметки за струја – и тоа за инфраструктура која им принадлежи на корпорациите.

Во соседството – дата центарот во Крагуевац моментално троши 123 GWh годишно, или 25 проценти од вкупната потрошувачка на градот. Кога ќе биде целосно проширен на 56 MW, ќе троши електрична енергија како целиот Крагуевац без него. Тоа е 1-1,4 проценти од вкупното годишно производство на електрична енергија во Србија. Земја која штотуку премина од извозник во увозник на електрична енергија, во зима, нема луксуз да ги игнорира овие бројки.

За Македонија ова е директен сигнал. Ако ЕУ воведе строги еколошки правила за дата центри (а тоа се случува до 2030-та), нашите енергетски ресурси треба да бидат подготвени да го издржат тој притисок. Прашањето е дали власта има стратегија за енергетски микс, или ќе чекаме да станат проблеми, како и со пречистувањето на отпадните води. Бројките веќе кажуваат – на следните 4 години, секоја одлука за дата центар станува критична одлука за енергетски баланс.