На 16 септември, во 10 часот по средноевропско време, судиите во Хаг ќе ја прочитаат првостепената пресуда за Хашим Тачи, Кадри Весељи, Реџеп Сељими и Јакуп Красниќи. Четири дена пред тоа, централниот плоштад во Приштина беше полн со луѓе кои дојдоа да им кажат на тие судии што мислат. Организаторите го нарекоа „Марш за слобода“. Судот има свое име за истите тие години – воени злосторства.

Обвинението се однесува на периодот од март 1998 до септември 1999 година, на локации во Косово и во Кукс и Цахан во северна Албанија. Според обвинителството, ОВК имала јасна командна структура, а обвинетите носат индивидуална и командна одговорност за убиства на над 100 луѓе и за злоставување на стотици други во околу 50 притворски логори. Тоа не е политичка квалификација – тоа е она што пишува во актот по кој се води постапката.

Кој беше на плоштадот

Ова не беше собир на маргината. На маршот учествуваа претседателот на ДПК Бедри Хамза и пратеникот Рамуш Харадинај, а од Албанија премиерот Еди Рама порача „слобода за ослободителите“. Меѓу присутните беше и Али Ахмети, лидерот на ДУИ – партија која до неодамна беше во власта во Скопје и која сè уште е една од најголемите политички машини во земјава.

Тоа е деталот што оваа приказна ја прави домашна, а не само косовска. Кога лидер на македонска партија застанува на плоштад чија порака е дека Хаг треба да попушти, прашањето не е етничко – прашањето е сосема обично и се поставува за секој политичар: дали еден суд смее да се притиска додека пресудата се пишува? Одговорот не се менува според тоа кој е обвинетиот.

Бројките што не се совпаѓаат

Околу самиот собир веќе се води втора битка – за големината. На социјалните мрежи циркулираат бројки од 150.000 до 200.000 учесници. Меѓународните агенции што беа на лице место известуваат за „илјадници“ луѓе кои го наполниле плоштадот. Разликата меѓу тие две тврдења не е ситница: едната верзија опишува собир, другата опишува референдум. Кога една бројка се надувува дваесет пати, тоа обично значи дека самата бројка е порака.

Балканот ја знае оваа сцена напамет – од сите страни. Собир пред пресуда, транспаренти со ликови, песни, и политичари кои се фотографираат во првиот ред. Потоа доаѓа судот, и дури тогаш почнува вистинскиот разговор.

Што всушност се решава на 16 септември

Рочиштето ќе биде јавно и ќе може да се следи во живо на албански, англиски и српски преку страницата на судот. Обвинителството во посебна постапка бара шест години за попречување на правдата – што значи дека и по главната пресуда, приказната не завршува.

За Косово ова е пресуда за сопственото минато. За судот во Хаг, основан со косовски закон и финансиран од Европа, ова е тестот по кој ќе го мерат – дали институција создадена да суди на победниците може тоа навистина да го направи. За регионот пораката е поедноставна и постара од сите нас: правдата или важи за сите, или не е правда, туку распоред на сила.