Американците удрија во Хормузскиот теснец: Иран вети одмазда, а една петтина од светската нафта чека

Американските сили денес удрија ракетни лансери на островот Ларак во Хормузскиот теснец. Прв американски напад врз Иран по цел месец затишје, и веднаш потоа – Револуционерната гарда вети одмазда. „Агресорот ќе биде казнет“, соопштија од Гардата, што на Блискиот Исток е реченица со рок на траење од неколку дена.

Според американски официјални лица, ударот бил насочен кон два лансера со кои управувале припадници на Револуционерната гарда. Причината, велат, била тоа што иранските сили подготвувале ракети и поморски мини за поставување во теснецот. Деталите останаа затворени – „оперативна чувствителност“, објаснување што секоја војска во светот го користи кога не сака да каже ништо.

Иранските полуофицијални медиуми прво пријавија експлозии кај Ларак и укажаа дека станува збор за напад со дронови. Вашингтон не потврди со што удрил. Револуционерната гарда, пак, го потврди нападот и соопшти дека има жртви и меѓу војниците и меѓу цивилите – без бројки. Кога една страна не дава бројки, тоа обично значи дека бројките не ѝ одат во прилог.

Теснец што го држи светот за грло

Ударот дојде откако американската војска ги заврши операциите за расчистување мини по меѓународните пловни патишта низ Хормуз. Техеран одговара дека и понатаму контролира значителен дел од водата – со ракети, дронови и капацитет да фрли уште мини. Гардата и претходно тврдеше дека има „целосна контрола“ врз овој премин. Тврдењето е претерано, но не е празно: доволно е неколку мини за поморскиот сообраќај да замрзне.

А сообраќајот веќе е далеку под нивото од пред војната. Танкерите пловат ретко и внимателно, зашто мините, ракетите и дроновите не прашуваат под која застава пловиш. Иран неодамна стави 45 танкери на црна листа и им се закани со задржување, парични казни и одземање на товарот – поради наводно кршење на неговите правила за премин низ теснец што меѓународното право не му го дава како приватен двор.

Една петтина од светската нафта

Пред војната, низ Хормуз минуваше околу една петтина од светската сурова нафта и течен природен гас. Тоа е бројка што објаснува зошто еден мал остров со два ракетни лансера е вест на насловна страна низ цел свет. Секое затегнување таму се чита на берзите во Лондон и Њујорк порано отколку во самиот Техеран.

Денешната операција го прекина едномесечниот застој во директните американски воени кампањи. Администрацијата на Трамп во меѓувреме се потпираше главно на санкции и економски притисок – тивката верзија на војната, онаа што не бара соопштенија. Сега, со ударот и со ветената иранска одмазда, ризикот од пошироко разгорување повторно расте.

Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран трае повеќе од шест месеци, а дипломатските обиди досега не донесоа ништо трајно. Шест месеци се доволно долго за да престане да биде вест и доволно кратко за никој да не се сети како точно почна сето ова.

Балканот ја знае оваа сцена напамет: додека големите се договараат преку глави на другите, малите чекаат да видат чија верзија ќе стане официјална историја. Разликата е што овде цената се мери во барели, а не во километри граница.