Кардиналот Винко Пуљиќ, пензиониран врхбосански архиепископ, во неделно интервју за босанска федерална телевизија, ги изречи најкритичните зборови за состојбата во Босна и Херцеговина што се чуле од некој босански црквен лидер во последните години. „Облекле сте ни лудачка кошула и сте отишле, а ние внатре, како да се снаоѓаме.” – реченицата која во оригиналот гласи на босански, а целосно се преведува во македонски без губење.

Пуљиќ зборуваше за Дејтон. Договорот од 1995 година кој ја заврши војната во Босна, но како што кардиналот истакнува, не воспостави праведен мир. „Тоа го запре војната, но не успеа да воспостави праведен мир кој ги почитува правата и достоинството на сите народи.” Триесет години подоцна, Дејтон сè уште ја држи Босна во состојба – функционална колку да преживее, нефункционална колку да се развива.

„Тристрански троножец.” Тоа е сликата што Пуљиќ ја употребува за трите конститутивни народи – Бошњаци, Срби и Хрвати. Ако едната нога слаби, целиот троножец паѓа. На Балкан гледано, оваа метафора има посебно значење. Бошњаците го држат најголемиот процент од населението, но и најмалку економска моќ. Хрватите се речиси одбиени во заедничкиот федерален рамков систем. Србите имаат целосна автономија во Република Српска со едукативен и фискален систем што е речиси держава во дрђава.

Кардиналот спомена и нешто посуптилно – дека дошол до тајни планови од сите три страни, и дека му се згадило. Не сака да зборува конкретно. „Тоа се домашни планови, не на меѓународната заедница,” рече. Што се крие зад оваа изјава? Во босанскиот политички свет тоа најверојатно се однесува на територијални предлози, договорни поделби со Хрватска и Србија, или планови за фактичко воспоставување на трет ентитет.

Темата за трет ентитет – хрватски ентитет одделен од Федерацијата – во последните години расте на политичка тежина. Пуљиќ зеде нијансирана позиција: не е за етничко чистење, не е ни против преструктурирање ако сегашното не работи. Тоа отвара пат за политичари како Драган Човиќ на ХДЗ да го продолжат лобирањето за административна реорганизација.

Пуљиќ исто така отфрли дека конфликтот во Босна е верски. „Тоа е војна на интереси,” вели. Обичните луѓе – католици, муслимани, православни – живеат заедно мирно. Политичкиот спектакл е она што ја произведува тензијата. Тоа ќе биде позната дијагноза за сите кои живеат на Балканот – проблемите ретко доаѓаат од обичните луѓе, повеќе од оние што ги викаат „политичари”.

За Македонија Пуљичовата изјава има долгораздвоени параралели. Кога Бриселот „облече лудачка кошула” со Преспанскиот договор и заминал, кого остави во неа? Не институциите – туку народот. И тие „внатре” 7 години се обидуваат да најдат како да дишат. Ситуацијата на Босна е поекстремна – 30 години во истата кошула, и кардиналот првпат гласно вели дека таа кошула е израз на дизајниран хаос, не на „недостаток на политичка зрелост”.

Прашањето кое останува: колку Балкан може да го скрени напред со договори склопени надвор од него? Дејтон, Преспа, Брисел – сите се „меѓународни решенија” за домашни проблеми. Сите имаат истиот дефект: им фалат волја и легитимност во земјата каде што се применуваат. Кардиналот Пуљиќ, на возраст од 80 години, може себе си да си дозволи да го каже тоа гласно. Малкумина други можат.