Во Љубојно денес закопаа човек кој четири месеци секој ден излегуваше на протест за да ја спречи сечата во манастирската шума над селото. Васко Томулевски имаше 44 години. Загина на 9 август, возејќи мотоцикл – изгубил контрола и излетал од патот.

Преспанци го викаа „Душата на Љубојно”. Тоа не е фраза од читулка, туку опис на функција што ниту едно тело во оваа држава не ја предвидува – човек кој се труди едно село да не умре.

Продавница, ресторан и четири месеци протест

Со години ги држеше продавницата и ресторанот на сред село. Тоа беше главното сврталиште не само за Љубојно, туку за цела Преспа – таму се среќаваа мештани, посетители, минувачи. Организираше настани, забави, средби, еколошки акции. Целта беше едноставна и тешка: Љубојно да не стане уште едно македонско село што полека се празни.

Кога се појавија плановите за голема сеча во манастирската шума, Томулевски беше дел од групата „Сите го сакаме Љубојно”. Протестираа секој ден, четири месеци. И успеаја – сечата беше запрена, а селото поштедено од ерозија, поплави и она што доаѓа со голи ридови над куќи.

Забележете кој ја запре таа сеча. Не инспекција. Не министерство. Не стратегија за одржливо шумарство. Група мештани со маици и упорност да излегуваат секој ден четири месеци.

Човекот што им ја отвораше Преспа на новинарите

Томулевски беше и главната комуникациска врска на новинарските екипи со Преспа. Немаше што не знаеше за крајот, а сам покренуваше иницијативи за Љубојно да се пишува и зборува во медиумите. Тоа е неблагодарна улога – да бидеш неплатен прес-центар на сопственото село затоа што институциите не се јавуваат на телефон.

Сонуваше за отворањето на граничниот премин Маркова Нога – Лемос, очекувајќи дека тоа ќе донесе туристички импулс и ќе ја оживее Преспа. Тој премин со децении е тема на најави и одложувања.

„Со мојот пријател Васко Томулевски-Душата на Љубојно, сонувавме за денот кога границите повеќе нема да нè разделуваат. За денот кога луѓето од трите страни ќе можат слободно да се среќаваат, да соработуваат, да создаваат и да ја споделуваат убавината и богатството на ова уникатно место”, напиша неговиот пријател и туристички работник по веста за смртта.

Што останува

Македонија има стотици села со по неколку десетици жители и по еден таков човек – оној што кога сите други заминале, останал и се тепа со ветерници. Тие луѓе не се во ниту еден буџет, не добиваат признанија, а кога ќе ги нема, селото го чувствува тоа веднаш.

Шумата над Љубојно е сè уште таму затоа што група луѓе издржаа четири месеци. Прашањето за Преспа сега е дали таа упорност е нешто што селото го имаше, или нешто што еден човек го носеше.