Народната банка досега имаше отворена линија кај Европската централна банка во максимален износ од 400 милиони евра. Отсега таа сума е 50 милијарди.

Тоа не е печатна грешка и не е закана. Тоа е разлика од сто дваесет и пет пати во капацитетот на заштитниот механизам што ѝ стои на располагање на државата ако девизната ликвидност некогаш затресе.

Што точно е одобрено

ЕЦБ ѝ одобри на Народната банка пристап до зголемената репо-линија на Евросистемот, позната како ЕУРЕП, со максимален износ од 50 милијарди евра. По завршувањето на техничкиот процес на приклучување, Народната банка ќе може брзо да дојде до девизна ликвидност во случај на шокови за финансирање или нагло зголемена побарувачка на евра.

Механизмот не е подарок и не е кредит во класична смисла. Функционира на принцип на замена – централната банка добива евра, а како обезбедување дава висококвалитетни хартии од вредност деноминирани во евра. Значи парите се достапни само дотолку доколку има што да се заложи.

ЕУРЕП е траен инструмент на Евросистемот, воспоставен за поддршка на непреченото спроведување на монетарната политика. Обезбедува постојан пристап до ликвидност во евра за централни банки и монетарни власти надвор од еврозоната, а со него управуваат пет национални централни банки под координација на ЕЦБ. Според објавите, централните банки вклучени во ЕУРЕП ќе можат да повлекуваат средства од четвртиот квартал годинава.

Разликата од претходната линија

Досегашната репо-линија од 400 милиони евра беше воспоставена за време на пандемијата, како привремена мерка, и последен пат беше продолжена до 31 јануари 2027 година. Тоа значи дека таа беше нешто што секоја година мора да се обновува, со сите ризици што ги носи зависноста од редовно продолжување.

ЕУРЕП е поинаков вид инструмент – траен, со значително поголем капацитет и поширок опфат. Разликата меѓу привремена мерка од пандемија и постојан механизам е разлика во тоа колку сериозно те третираат.

Зошто ова е добра вест без да биде решение

Од Народната банка нагласуваат дека девизните резерви се на високо ниво и претставуваат примарен заштитен механизам за одржување на макроекономската и финансиската стабилност, а ЕУРЕП е дополнителна поддршка за отпорноста на системот.

Тоа е точна формулација и вреди да се повтори онака како што е кажана – оваа линија не е знак дека нешто не е во ред, туку мрежа под јажето. Најдобрата состојба е онаа во која никогаш нема да се повлече ниту едно евро од неа.

Но постои и втора димензија. Пристапот до траен инструмент на Евросистемот не се дава на секого. Тоа е техничка, речиси невидлива форма на приближување кон еврозоната – од оние што не се одбележуваат со прес-конференции и знамиња, но менуваат како финансиските пазари ја гледаат државата.

Додека политичкото приближување кон ЕУ со години стои на исто место, монетарното тивко напредува преку договори што малку кој ги чита. Прашањето е дали некогаш ќе се сретнат.