Владата усвои листа од 41 проект за јавни инвестиции, секој вреден над пет милиони евра. Болници во Тетово, Штип и Кичево. Железничкиот Коридор VIII на делницата Скопје – Кичево. Брза пруга по Коридорот 10. Ветерен парк Миравци. Комбинирана гасна електрана во ТЕЦ Битола. Пловечка фотонапонска централа „Шпилје”. Батериско складирање на електрична енергија.

Прочитано вака, тоа е список на држава што конечно почнува да гради. Прочитано внимателно – тоа е список на нешто друго.

Реченицата што ја менува целата вест

Во соопштението на Министерството за финансии стои формулација што ретко стигнува до насловите: вклучувањето на еден проект во оваа листа „не значи и обврска за негово финансирање, ниту конечна одлука за негово спроведување”.

Со други зборови – ова не е список на проекти што ќе се градат. Ова е список на проекти што поминале административна проверка и смеат да се разгледуваат понатаму. Одлуките за пари ќе се носат подоцна, преку капиталното буџетирање, во зависност од расположливите средства, зрелоста на проектот и приоритетите на Владата за односната фискална година.

Тоа не е ситница. Тоа е разликата меѓу „ќе имаме болница во Кичево” и „болницата во Кичево смее да се пријави за буџет”.

Зошто листата сепак вреди нешто

И покрај тоа, овде има реформа што заслужува да се признае. Досега капиталните проекти во Македонија влегуваа во буџет по логика што никој не можеше да ја објасни јавно – што ќе се гради се одлучуваше без видлив критериум, а резултатот беа започнати објекти што стојат недовршени со години.

Новиот механизам произлегува од Уредбата за управување со јавни инвестиции, донесена лани врз основа на Законот за буџети. Институциите доставуваат проектни идеи над пет милиони евра. Министерството за финансии проверува дали документацијата е комплетна, дали податоците се квалитетни, дали проектот е стратешки релевантен и дали воопшто е подготвен за понатамошна разработка. Позитивно оценетите одат до Комитетот за јавни инвестиции, формиран лани, кој се состана првпат во април оваа година.

Министерката за финансии Виолета Димитриеска-Кочоска очекува новиот систем да спречи започнување на недоволно подготвени проекти, кои во минатото често завршуваа во застој. Тоа е точна дијагноза на вистински проблем – што е повеќе отколку што обично добиваме.

Тестот доаѓа во буџетот за 2027

Листата ќе биде основата за новите капитални инвестиции во буџетскиот процес за 2027 година и за инвестициските програми на јавните претпријатија и државните акционерски друштва. Институциите треба да го усогласат своето планирање со неа.

Значи следната година ќе имаме нешто што досега го немавме – можност да провериме. Ако во буџетот за 2027 се појави капитален проект над пет милиони евра што го нема на оваа листа, тогаш целата постапка е декор. Ако се појават само проекти од листата, тогаш реформата функционира.

Листата е објавена на веб-страницата на Министерството за финансии. Тоа е добро, и не е формалност – документ што е јавен може да се спореди со буџетот што доаѓа. Дотогаш, 41 проект е бројка на хартија, а не на градилиште.