Зборот „нарцис“ во последните години стана најевтината дијагноза во оптек. Го добива бившиот, шефот, соседот, политичарот, роднината што не се јавил на роденден. Проблемот е што кога еден збор значи сè, тој престанува да значи нешто.

Психологот Сара Наварете тргнува од спротивната страна: „Да имаш нарцистички црти не е исто со тоа да имаш нарцистичко растројство на личноста. Всушност, секој од нас има одреден степен на нарцизам.“ И додава дека во здрава доза, тој е дел од здрава самодоверба.

Здравиот нарцизам, вели таа, изгледа сосема обично: да се чувствуваш вреден, да ти пријде признание, да ти е грижа како изгледаш. Ништо од тоа не е дефект. Патолошката верзија е нешто друго – тоа е крутост и потреба да доминираш во односите, не само задоволство од сопствената слика.

Наварете разликува два профила и вториот е оној што никој не го препознава. Првиот е грандиозниот: арогантен, доминантен, точно она што луѓето го замислуваат кога ќе го кажат зборот. Вториот е ранливиот – крајно чувствителен на критика, лесно повреден, наизглед сè друго освен нарцис. Затоа и поминува незабележан.

Најсилната реченица во целиот разговор е онаа што ја руши целата народна претстава: нарцизмот не значи секогаш прекумерна љубов кон себе. „Често значи постојана потреба од другите да ја одржуваат вредноста што човекот не може сам да ја одржи внатре.“ Односно, она што однадвор изгледа како преголемо его, одвнатре е дупка што некој друг мора постојано да ја полни.

Знаците што навистина значат нешто, според неа: интензивна потреба од восхит, тешкотија да се признае грешка, слаба толеранција на критика и неспособност вистински да се разбере туѓата перспектива. Но еден лош ден не е дијагноза. Она што се бара е образец – истото однесување, во различни ситуации, со различни луѓе, низ подолго време.

Кај нас овој збор најчесто се фрла во расправија, како последен аргумент кога другите ќе се потрошат. Затоа вреди да се задржи разликата: човек што сака да биде фален не е болен. Човек што не може да функционира без тоа – е нешто друго. А само едно од двете е дијагноза, и таа не се поставува преку телефон, ниту во коментар.