Нобеловката за мир Наргес Мохамади е префрлена во болница во Техеран. По два прен срцеви удари во затворот – март 2026 и 1 мај 2026 – властите признаа дека повеќе не можат да ја држат во иста ќелија без да биде толку видливо. Привремена суспензија на затворската казна, во замена за значителна кауција.

Согласно фондацијата на нејзиното семејство, состојбата е критична. Изгубила 20 килограми во затвор. Има скок и пад на крвен притисок, тешки главоболки, вртоглавица, мачнина, двојна слика. Има историја на белодробна емболија. Брачниот пар вели дека таа понекогаш има потешкотии да зборува. Пренесена со амбуланта до болница „Парс” во Техеран.

Мохамади има 54 години. Во февруари оваа година добила нови 7,5 години затворска казна – не за криминални дела, туку за нејзините говори на одбележување на смртта на Махса Амини и младите жени убиени за време на протестите од 2022. Збирно, низ 14 апсења во кариерата, нејзината казна е преку 44 години.

Сè тоа што таа го преживеа во затвор – изолација, повторливи испрашувања, физичко малтретирање, медицинско занемарување – таа го документираше. Записите се изнесувани тајно од нејзи колегиници во затворот, од посетители, со ризик за нивните животи. Биле препишувани повеќепати после што чуварите ги наоѓале и уништувале. Нејзиниот мемоар, насловен „Жената никогаш не престанува да се бори”, ќе биде објавен на септември.

За светот, нејзината приказна е тестамент за тоа што е мирен активизам наспроти државна репресија. За Балканот, тоа е потсетник дека нашата сопствена слобода – која ја сметаме како готова – е резултат на 50-100 години борба, и дека во моментот таа борба ја водат жени во Иран, во Авганистан, во Тибет. Нивната борба е и наша борба, ако сме чесни сами со себе. Мирот не е статичен. Тоа е активно одржување.

Прашање за оние кои читаат ова кафа во рака: што ние правиме за Наргес Мохамади? Кога ќе помине нејзиниот следен срцеви удар – ако таа го преживее – дали ќе ја паметиме како Нобеловка, или ќе ѝ заборавиме името во рок од една недела? Имагинацијата за слободата започнува со паметење на оние кои за неа платија крв. И сега, во Техеран, една 54-годишна жена го прави тоа за нас.