Постои еден апарат во целата држава што може да каже дали ракот се проширил и дали терапијата воопшто прави нешто. Еден. И тој со месеци не работи.

Станува збор за ПЕТ/КТ скенерот на Универзитетскиот институт за позитронско-емисиона томографија, единствената јавна установа во земјава специјализирана за ваков вид снимање. Од Институтот потврдија дека апаратот има проблем со производството на радиоизотопи и дека овластениот сервисер работел на отстранување на дефектот. Датум кога скенерот ќе профункционира – нема.

Но највозбудливиот дел од целата приказна не е дефектот. Тоа е признанието што дојде од самиот Институт: во изминатите години не бил следен протоколот за превентивно одржување на дифузионата пумпа – нејзино чистење и замена на маслото на секои пет години. Со други зборови, апаратот не се расипал ненадејно. Го оставиле да се расипе.

Онколошките пациенти во меѓувреме плаќаат по околу 1.300 евра за да го направат истото снимање приватно или во странство. Пациентка раскажува дека скенерот не работи два до три месеци и дека нејзиниот лекар ѝ рекол да не чека, бидејќи веројатно ќе поминат уште неколку месеци. Без резултатот од снимањето, лекарот не може да процени дали терапијата дала ефект. Тоа е дијагностика од која зависи следниот чекор во лекувањето, а не козметичка процедура што може да почека до есен.

Предупредувањето постоеше, само никој не го прочитал

Државниот завод за ревизија уште на 8 мај 2025 година констатирал дека целото јавно здравство зависи од еден ПЕТ/КТ скенер и еден циклотрон, вредни вкупно 5,8 милиони евра. Ревизорите утврдиле и слабости во континуираното одржување и во навременото евидентирање на дефектите на медицинската опрема. Истиот тој извештај препорачал набавка на втор скенер, за да се зголеми достапноста – и укажал дека простор за него веќе постои.

Бројките од ревизијата покажуваат за колкав притисок станува збор: во периодот од 2021 до 2023 година биле реализирани 6.457 упати, односно во просек околу 180 снимања месечно. Тоа е 180 луѓе месечно чија терапија зависи од еден апарат, без резервна опција, во држава која знаела дека е така.

Од Левица бараат Владата и ФЗО веднаш да го обезбедат целосното финансирање на снимањата во приватни капацитети или во странство за пациентите со медицинска индикација, автоматски надомест за оние што веќе платиле од сопствен џеб, итна набавка на втор државен апарат, јавно објавена динамика за поправката и вонреден надзор за пропустите во одржувањето. Опозициска партија што бара надзор врз одржување на медицинска опрема – тоа само по себе кажува колку далеку е отишло.

Прашањето што останува е поедноставно од сите соопштенија: кој бил задолжен да го следи рокот за сервисирање на пумпата, кој знаел дека рокот е пробиен и кој ќе одговара? Одржувањето на еден апарат вреден милиони не е скриена наука. Тоа е список со датуми што некој требало да го гледа.

Ревизијата предупреди пред повеќе од година дена. Апаратот е расипан со месеци. Пациентите плаќаат по 1.300 евра. Досега единственото што пристигна навреме се соопштенијата.