Кога ФБИ нуди 200.000 долари награда за информации за поранешен агент на сопствените воздухопловни сили, не станува збор за обична потерница. Тоа е дел од долгогодишна сметка која сè уште не е затворена – и која во моментов на тензии меѓу Вашингтон и Техеран добива нова тежина.

Целта е Моника Вит, поранешен специјалист за контра-разузнавање во американските воздухопловни сили, која во 2013 година пребегала во Иран. Во 2019 година била подигната обвинителен акт за шпионажа. Според обвинителството, Вит му ги предала на Иран „строго класифицирана разузнавачка програма” и идентитетот на еден американски разузнавачки офицер – со што го изложила тој човек на смртна опасност.

Помеѓу јануари 2012 и мај 2015 година, Вит наводно ги снабдувала иранските власти со „документи и информации за националната одбрана на САД“. Не еднаш. Не двапати. Систематски, преку три години. Како таа можела да остане во функција толку долго е прашање за кое американската контра-разузнавачка служба сè уште нема јавен одговор – а тоа не е случајно.

ФБИ во своето соопштение верува дека Вит „веројатно продолжува да ги поддржува иранските злонамерни активности“. Специјалниот агент Даниел Виржбицки изјави дека агенцијата „не заборавила” – реченица која носи и закана, и фрустрација. Десет години се поминати, парите се поголеми, но Вит сè уште е во Иран, под заштита на режимот.

Според обвинителството, иранските власти ѝ обезбедиле „сместување, компјутерска опрема и друга поддршка” по нејзиното заминување од САД. Четворица ирански државјани се исто така обвинети – за заговор и кражба на идентитет. Тоа е јасен модел на оперативна разузнавачка работа: пребег + поддршка + експлоатација.

За балкански читатели приказната има еден интересен слој. Случајот Моника Вит покажува дека и најголемите разузнавачки служби на светот можат да имаат „крт” внатре долго време – и да дознаат дури кога е доцна. Прашањето како таа поминала од Air Force униформа до иранско куќно сместување за три години е приказна со многу необјаснети празнини. И токму тие празнини се причина зошто оваа потерница и десет години подоцна сè уште се обновува со ново зголемување на бројката.