Литванија ноќта се соочи со нешто што НАТО членките се плашат – украински дрон се срушил на нивна територија. Без жртви, без експлозија, но со јасен сигнал дека војната во Украина има спорни последици и над земјите кои не учествуваат во неа. Литванските власти потврдија дека дронот е украински и не детонирал при удар. Прашањето сега е поразлично – дали тоа значи прв активен случај за член 5 на НАТО?

Шефот на литванскиот Центар за управување со кризи, Вилмантас Виткаускас, потврди дека летечкиот апарат припаѓа на украинската војска и дека инцидентот не е изолиран. Со рамки на тоа е нагласена и официјалната директива на претседателот Гитанас Науседа: „војската мора да ги собори сите дронови кои влегуваат во литванскиот воздушен простор”. Тоа е промена на правилата за ангажирање, и тоа е голема промена.

Литванија седи на источниот фланг на НАТО, со граница со Белорусија и со рускиот ексклав Калининград. Геополитички, тоа е една од најосетливите точки во Алијансата. Инциденти кои поинаку би биле „технички пропусти” овде се читат како тестови. Што се сака да се види? Како реагира Алијансата. Колку време треба да помине додека одговор. И дали Литванија ќе одговори сама или заедно со други НАТО членки.

Прашањето за член 5 не е празно. Член 5 на НАТО се активира кога една членка е нападната – и одредувањето што значи „напад” е политика, не само правна терминологија. Українски дрон, обиден за други цели, паднал на земја на НАТО членка. Тоа не е руска агресија, но тоа е последица од војна која е блиску. Алијансата мора да реши – дали се игнорира, дали се протестира во Киев, или дали се менуваат правилата на воздушна одбрана?

За Балканот ова е важно подвлекување – геополитика не познава граници. Војната во Украина, која многумина овде гледаат како далечна, веќе ги допира соседите и индиректно нив. Бугарија и Романија, нашите соседи во НАТО, имаат свои дронски инциденти изминатите две години – и сите тие инциденти прават слични прашања. Што е напад? Кога се вклучува Алијансата? И колку долго може некоја земја-членка да биде „полу-инвован” без да добие официјална заштита?

Литванија ќе бара јасност. И ќе биде интересно да се види колку Брисел и Вашингтон се подготвени да дадат. Нашиот совет за читателите кои го следат регионот: гледајте на одговорот на НАТО на овој инцидент. Тоа е навестување за тоа што ќе се случи кога следниот, дополнително поозбилен, ќе се случи.