На Камениот мост во Скопје, во неделата по обед, повторно ќе се појави сцена која политичкиот естаблишмент во Македонија не може да ја игнорира. Албанските студенти излегуваат на втор масовен протест, барајќи право да го полагаат правосудниот испит на албански јазик. Барањето е едноставно, темата стара 25 години, и одговорот – сè уште одложен.

Првиот протест беше пред еден месец пред Министерството за правда и пред Владата. Тогаш барањата беа исти. Тогаш и сега, никој не може да негира основот – Уставот и Законот за употреба на јазиците предвидуваат можност за официјална употреба на албанскиот јазик во судски постапки. Но за правосудниот испит, испит кој ја одредува способноста да работите како адвокат или судија – тоа правило не функционира практично. Никогаш не функционирало.

Премиерот Кристијан Мицкоски потврди дека Владата подготвува законски измени со кои ќе се овозможи полагањето да биде на албански. Тој повика на стрпение. Кога политичар повикува на стрпение во вакви прашања, тоа обично значи дека законската измена ќе помине во меморандум, во работна група, и потоа во вечноста на одложување. Студентите не сакаат да го прифатат тоа, и за тоа е сега вториот протест.

Поддршка дојде од сите страни. Енвер Хоџај, поранешен министер за надворешни работи на Косово, рече: „Албанците во Северна Македонија се државотворни и гласот на студентите мора да биде слушнат”. Перпарим Рама, градоначалник на Приштина, ги повика сите Албанци да бидат обединети. Бујар Османи од ДУИ зборуваше за официјален статус на јазикот. Уметници и интелектуалци од Албанија и од дијаспората се приклучија.

Опозицијата ВЛЕН тврди дека протестот е инструментализиран – дека децата на функционери на ДУИ протестираат против сопствените родители кои 22 години не го решиле проблемот кога биле на власт. Тоа е политичка реторика со точка – ДУИ навистина имаше влијание, и навистина прашањето не беше решено. Но тоа не значи дека сегашното барање нема легитимитет. И тоа го прави случајот покомплексен.

За Балканот, ова е тестира на нешто поголемо од јазик. Тестира на дали мала, формално мултиетничка држава може да оперира со повеќе официјални јазици во клучни институции. Во Швајцарија тоа работи, во Белгија работи на патентен начин. Во Македонија – доколку правосудниот испит конечно се полага на албански, тоа ќе биде прв голем стапчиво напред. Дотогаш, секој одложен договор е знак дека реалните прашања остануваат на улица.