Во Словачка археолозите откриле наоѓалиште старо околу 7.000 години со десетици човечки скелети – сите без глави. На локалитетот кај Врабле, во два рова, се пронајдени речиси 80 обезглавени скелети, а вкупно се идентификувани над сто индивидуи. Бројката, велат истражувачите, веројатно ќе расте.

Наоѓалиштето припаѓа на културата на линеарна керамика – меѓу најраните земјоделски заедници во Европа, што се прошириле низ Централна Европа пред околу 7.500 години. Населбата кај Врабле имала стотици живеалишта подредени во четвртини; само едната, опкружена со два рова, служела за поинаква намена од вообичаените гробови покрај куќите. Таму, наместо керамика и жртвувани јагниња, лежеле телата без глави – со едно дете како единствен исклучок меѓу возрасните.

Првиот инстинкт е да помислиме на масакр. Но науката е попретпазлива. „Не станува збор за насилно обезглавување, туку за вешто отстранување на черепот”, вели биолошката антропологичарка Катарина Фукс од Универзитетот во Кил. Водачот на студијата, Мартин Фурхолт, додава дека станува збор за „општествени практики” со ограничени знаци на конфликт, не за крвав настан.

Со други зборови – предците наши, пред седум илјади години, имале ритуали што денес ни изгледаат морничаво, а за нив имале своја логика. Скелети без глави се пронајдени на повеќе неолитски места низ Европа, што укажува на распространета практика, можеби сврзана со култ кон предците или божествата. Сè уште неистражени се речиси 160 метри од системот ровови. Можеби таму, некаде, чекаат и черепите што недостасуваат – и уште некоја приказна за тоа колку малку всушност знаеме за оние пред нас.