Осумдесет години по крајот на Втората светска војна, илјадници Германци одеднаш откриваат нешто што нивните семејства цел живот криеле – дека баба, дедо или родител биле членови на нацистичката партија. Причината е дигитална: милиони членски картони на НСДАП конечно станаа достапни за пребарување преку интернет.

Записите долго беа заклучени зад строгите германски закони за приватност. Нивната судбина е речиси филмска – биле на работ на уништување во последните денови од војната, додека американска воена интервенција не ги спасила. Откако Националниот архив на САД ги објави, големи германски медиуми лансираа јавни алатки за пребарување, и реакцијата беше масовна – пристигнаа илјадници пораки од читатели што нашле свои предци во списоците.

Истражувачот Јирген Фалтер откри дека неговата сопствена мајка, либерална католичка, се зачленила во 1940 година – тајна што ја криела цел живот. „Милиони Германци со децении сакаа да веруваат дека нивните семејства не биле вмешани во насилството и злосторствата”, се вели во едно толкување. „Сега, осумдесет години по војната, мнозина почнуваат да ги преиспитуваат таа табу-тема и семејните легенди.”

Датумот на зачленувањето кажува многу – оние пред 1933 веројатно биле идеолошки убедени, додека оние по 1933 често барале кариера или заштита. Но најважна е самата подготвеност да се погледне вистината в очи. И тука лежи прашањето што нè засега сите на Балканот: колку лесно ни е да ги отвориме нашите архиви, да признаеме што направиле нашите, наместо да ги браниме како херои? Туѓото минато секогаш е полесно да се суди. Сопственото бара храброст што ретко ја имаме.