Институтот за јавно здравје годинава повторно го објави Извештајот за проценка на квалитетот и безбедноста на површинските води за капење. Заклучокот има две глави што одбиваат да се погледнат в очи.

Прва глава: водата на Охридското Езеро е безбедна за капење. Лабораториските анализи од примероците земени од 20 мај до 24 јуни ја класифицираат во прва класа, а повеќето плажи се оценети како „одлични“.

Втора глава: во истото тоа езеро, на некои места, директно се влеваат фекалии.

Списокот што ИЈЗ го напиша црно на бело

За заштита на езерото е изграден колекторски систем кој ги собира отпадните води од Охрид и Струга и ги носи до пречистителната станица во село Враништа. Системот постои. Проблемот е кој не е приклучен на него.

Според извештајот, неприклучени остануваат хотелско-угостителските објекти и туристичките населби по целото крајбрежје – од хотел „Десарет“ до Свети Наум, и од Струга до село Радожда. На целиот тој потег единствен приклучен објект е хотелот „Макпетрол“. Еден. Останатите приватни куќи долж брегот, како и селата Трпејца, Љубаништа и Радожда, користат септички јами.

А за Радожда извештајот е немилосрдно прецизен: септичките јами од куќите или директно се празнат во езерото, или – бидејќи се на самиот брег од плажата – понираат во него. Не „ризик од“. Не „потенцијално“. Директни загадувачи, пишува во документот.

Свети Наум: систем од 2013 што не работи

Најпосочениот случај е Свети Наум. Канализацискиот систем таму е изграден во 2013 година. Тринаесет години подоцна, тој не обезбедува целосен третман: функционира само дробилка за фекалии, без филтри и без хлорирање пред испуштањето во езерото.

Дробилка. Тоа значи дека содржината се уситнува и оди в езеро. Тоа е сето „пречистување“ на едно од најпосетените места во земјава.

Загадувачи се и шанковите поставени директно на плажите, базените во склоп на угостителските објекти, и испустните цевки за атмосферски води во кои – како што пишува ИЈЗ – намерно или ненамерно се приклучени испусти за фекални отпадни води.

Каде водата веќе не поминува

Резултатите не се насекаде исти. На мерното место Грашница, каде има испуст од атмосферска вода, квалитетот е оценет како трета класа и не ги исполнува микробиолошките критериуми. Кај хотел „Ројал“, Лабино и каналот Студенчишта водата е оценета како „добра“ наместо „одлична“.

Тоа не се случајни точки на мапата. Тоа се токму местата каде извештајот претходно набројал испуст, шанк или неприклучен објект. Резултатот ја следи причината како по конец.

Пораката што секој ја прочита погрешно

ИЈЗ препорачува итно отстранување на дефектите во постојниот колекторски систем и приклучување на објектите кои сè уште не се врзани. Тоа е препорака, а не решение – препораките се пишуваат секоја година.

Насловот што ќе го запамети јавноста е „безбедно за капење“. Тоа е точно и добро е што е точно. Но „безбедно за капење денес“ и „езерото е чисто“ не се иста реченица, и разликата помеѓу нив се вика тринаесет години дробилка без филтер.

Охридското Езеро е под заштита на УНЕСКО и е најголемата природна вредност што ја има оваа земја. Не се загадува од злоба – се загадува од непристапен приклучок и одложен проект. Колку години „безбедно за капење“ ни требаат за да престанеме да ја читаме таа фраза како одобрение да не се прави ништо?