Во една просторија на библиотека во јужна Филаделфија, дваесетина возрасни луѓе седат на детски столчиња, врз шарен тепих што ги учи децата дека М е за месечина. Никој од нив не е тука поради азбуката. Дошле на работилница со наслов „Избегнување на вештачка интелигенција”, каде библиотекарот Чарли Бејли чекор по чекор им покажува како да ги исклучат Apple Intelligence и Gemini од сопствените телефони.

„Ме инспирираше чувството на фрустрација кај луѓето поради тоа што овие алатки им се наметнуваат”, вели Бејли. „Алатки што никој не ги побарал, а одеднаш се насекаде во нашите животи.”

Часот трае еден час. Прво објаснување како работат разговорните модели, зошто некој би сакал да ги користи и зошто некој би сакал да ги избегне. Потоа – редум низ сите поголеми платформи и уреди, со упатства фрлени на проектор, како да се исклучи секоја одделна функција. „Како библиотекар, мислам дека е важно ова да се гледа како унапредување на дигиталната писменост и помагање на луѓето да си ја вратат контролата”, вели Бејли. „Особено кога дизајнот изгледа како да ја присилува употребата.”

Идејата се шири побрзо од самата технологија што ја избегнува

Бејли ја презел идејата од Хана Сајрус, библиотекарка во Мејн, откако таа објавила текст за сопствената работилница. По објавата ѝ се јавиле десетици библиотекари од целиот свет. „Ова никогаш не ми се случило со ништо што сум го работела”, вели Сајрус. „Никој досега не ми пишувал: може ли да ми ги дадеш твоите слајдови за вовед во компјутери.”

Во библиотеката во Бангор, каде работи, на нејзините вообичаени часови доаѓаат дузина луѓе. На првата работилница за избегнување вештачка интелигенција морала да ги затвори пријавите на 30 луѓе, да отвори листа на чекање и да пушти пренос преку интернет. Со преносот, на секоја од првите две работилници присуствувале околу 70 души. Во Филаделфија, објавата на библиотеката на Instagram собрала над 2.000 допаѓања и 220 споделувања, кога вообичаените објави не поминуваат неколку десетици. Бејли морал да закаже втор термин.

„Како информациски професионалец, добро е да се види дека луѓето се скептични”, вели тој. „Добро беше да видам колку луѓе го делат ова чувство.”

Не е борба против технологијата – тоа е борба за копче

Најинтересниот дел од работилницата не се слајдовите, туку кога луѓето почнуваат сами да си даваат совети. Еден учесник објаснил дека ако на пребарување на Google му се додаде низата „&udm=14″, резултатите генерирани од вештачка интелигенција исчезнуваат. Бејли ја запишал на таблата, до лозинката за вај-фај мрежата за тинејџери.

„Мораш да поминеш низ сè за да купиш куќа во денешниов свет, а за две години може да ти изникне центар за податоци до неа”, вели еден од присутните. Друга учесничка вели дека ѝ се турка вештачка интелигенција на работа и дека секој пат помислува на животната средина – но веднаш додава дека не е против самата технологија: „Не сум против кога станува збор за медицински пробиви.”

Сајрус го кажува истото од друга страна. Таа самата вели колку е корисно оптичкото препознавање текст при скенирање стари документи во библиотеката. Спорот, значи, не е за тоа дали технологијата е добра. Спорот е за тоа кој одлучува кога ќе се вклучи.

„Мислам дека присилното наметнување на овие алатки на уредите на луѓето е капката што ја прелева чашата”, вели таа. „Свесноста расте одамна дека овие компании имаат преголемо влијание врз нас и дека овие производи не ги користиме онака како што би сакале.”

Тука има нешто што вреди да се забележи. Ова не е протест на техно-фобичари, ниту академска расправа. Ова се библиотеки – институции чија работа е да им дадат на луѓето пристап до информации – кои спонтано почнуваат да учат како да се исклучи нешто што никој не го побарал. Кога местото кое со децении учи како да се вклучиш во технологијата почнува да учи како да се исклучиш, тоа не е приказна за вештачката интелигенција. Тоа е приказна за тоа кој го држи прекинувачот.