Кога Илон Маск во 2022 година го вклучи Starlink над Украина, тоа беше прикажано како технолошка предност што не може да се копира. Три и пол години подоцна, поранешен советник во украинскиот претседателски кабинет во своето видео излагање признава дека Русија прави сопствена верзија – и дека веќе работи над делови од Украина.

Според тоа излагање, Русија лансирала констелација од 16 сателити, па потоа и втора. Вкупно неколку десетини. Дванаесет од првите 16, лансирани во март, стигнале до работна висина од 550 километри. Орбитите им се такви што поминуваат покрај Украина четирипати дневно.

Бројките се конкретни, а токму затоа вредат повеќе од која било изјава. Не станува збор за најава на проект, туку за нешто што според истиот извор веќе одржува стабилна сателитска интернет-врска над одделни подрачја – час и половина до два часа. Проценката оди подалеку: ако лансирањата продолжат со ова темпо, до крајот на 2027 година тоа би можело да биде осум до дванаесет часа.

Кој го кажува ова и зошто е тоа важно

Изворот не е руски. Тоа е човек од украинската страна кој ја опишува предноста на противникот како, со негови зборови, фактор што сериозно ќе им го закомплицира животот на украинските вооружени сили. Признание од таа адреса тежи поинаку од соопштение на Кремљ – но сепак останува едно излагање на еден човек, без независна потврда за тоа што системот навистина може.

Затоа е разумно да се задржи оградата: тоа што е потврдено се лансирањата и висините. Тоа што останува проценка е колку долго врската навистина ќе издржи во 2027 година.

Сепак, шемата е позната. Технолошката зависност изгледа како предност сè додека другата страна не почне да гради свој капацитет. Од 2022 наваму Украина водеше војна во која поврзаноста на бојното поле беше врзана за приватна американска компанија и за одлуките на еден човек. Ако Русија ја затвори таа празнина, предноста не се губи одеднаш – таа тивко се изедначува.

За читателот на Балканот тука има нешто попрепознатливо од самата војна. Инфраструктурата што ја користиш, а не ја поседуваш, е инфраструктура што некој друг може да ти ја исклучи. Прашањето не е дали сателитскиот интернет ќе стигне и до нас – тој веќе е тука. Прашањето е чиј ќе биде, и кој ќе одлучува кога работи.