Во Брунеј нема парламент што ќе постави прашање, нема суд пред кој може да се жали, нема ниту редакција што ќе побара објаснување. Има само декрет, прочитан на државната телевизија, и една жена која до вчера беше принцеза, а од тој ден не е ништо.

Султанот Хасанал Болкија ѝ ги одзеде сите титули и достоинства на Пенгиран Раабиатул Адавија, сопругата на принцот Абдул Малик, кој е четврти во редот за престолот. Одлуката влезе во сила веднаш. Образложение немаше. Она што дворот го соопшти преку локалните медиуми беше речиси средновековно по формулација: постапувала на начин недостоен за сопруга на член од кралското семејство и покажала непочит кон Неговото Височество, кон кралицата и кон кралската фамилија. Ниту еден конкретен факт. Ниту едно дело. Само оценка, донесена од човекот што истовремено е и обвинител и судија и извршител.

Свадбата што траеше десет дена

За да се разбере колку далеку паднала, треба да се види од каде тргнала. Во април 2015 година, во Истана Нурул Иман – најголемата и најскапата палата на светот – се одржа венчавката на принцот Абдул Малик и тогаш дваесет и двегодишната Дајангку Раабиатул Адавија, аналитичарка на податоци. Прославата траеше околу десет дена и влезе во листата на најскапи свадби воопшто регистрирани.

На таа церемонија султанот лично ја зеде раката на својот син и ја положи врз главата на невестата – гест на благослов што го запечатува бракот. Во истиот чин ѝ ја додели титулата Јанг Амат Мулија Пенгиран Анак Истери, рангот на принцеза и кралска сопруга. Единаесет години подоцна, истата рака што ја благослови ја избриша со еден потпис. Титулата не се стекнува – таа се позајмува, и позајмувачот може да ја побара назад кога ќе посака.

Апсолутна власт нема механизам за грешка

Балканот сè уште расправа дали претседателот има премногу овластувања, дали премиерот ги прекршил процедурите, дали одлуката поминала низ соодветна комисија. Тие расправи изгледаат ситни додека читаш како едно семејство одлучува за судбината на човек без ниту еден чекор што личи на постапка. Но токму затоа вреди да се прочита. Механизмите за кои се караме постојат за да не се случи ова – за да не може моќта да биде и обвинение и пресуда во истата реченица.

Времето на одлуката не е случајно, барем не изгледа така. Султанот годинава ја одбележува осумдесеттата година од животот, а во јануари беше на операција за целосна замена на десното колено. Прашањето за наследството во една од најбогатите династии на планетата тивко се отвора, а вадењето на четвртиот во редот од заштитата на титулата е сигнал што секој во палатата умее да го прочита.

Што навистина се случило? Никој не кажува. Дури и локалните медиуми, кои инаку внимателно ги следат движењата во дворот, беа изненадени. Кога една институција може да казни без да мора да објасни, самата тишина станува дел од казната.