На 3 август, околу осум часот навечер, мегават-часот струја во Словенија чинеше 717 евра. Во Хрватска околу 650, во Србија 550, во Романија 535, во Унгарија 510. Во истиот тој час Македонија беше на околу 217 евра, а Бугарија на околу 290. Разликата не е мала – таа е тројна.

Пред да се извади знамето, вреди да се прочита зошто. Македонија тој ден не помина подобро затоа што нешто направила поумно од соседите. Помина подобро затоа што нејзиниот профил на потрошувачка и производство тој ден се вклопил поповолно во една регионална криза што ја диктираат сушата и температурата.

Вечерта е часот кога системот се крши

Механизмот е едноставен и затоа е опасен. Високите температури ја креваат потрошувачката поради климатизери. Истовремено, откако сонцето заоѓа, соларното производство исчезнува од системот. Побарувачката е на врв точно во часот кога еден цел извор на производство се гаси. Тој судир ги произведува највисоките берзански цени.

На тоа се додава сушата. Ниските водостои го намалуваат хидро производството, но и создаваат проблем на термоцентралите и нуклеарките што користат речна вода за ладење. Во Романија еден реактор во нуклеарната централа Черноводе веќе е исклучен поради ниското ниво на Дунав, со ризик од ограничувања и за вториот. Во Србија ниските водостои го отежнуваат хидропроизводството, а властите веќе повикаа на рационално трошење струја.

Зошто 217 евра не е добра вест

Македонија не е остров во регионална мрежа. Цената кај нас во тој час беше пониска, но самата констатација дека Македонија е „меѓу поевтините пазари” опишува позиција во една иста криза, не излез од неа. Кога соседните берзи чукаат на 700 евра, увозот станува скап за сите што увезуваат – а Македонија е меѓу нив.

Енергетичарите го посочуваат истиот список решенија што се повторува со години: поголем производствен капацитет, батериски складирања, посилни прекугранични врски и инвестиции во извори што произведуваат кога соларните не работат. Тоа не е ново сознание. Тоа е список што секој регионален извештај го содржи барем една деценија.

Прашањето за оваа зима не е дали ќе имаме струја. Прашањето е дали 217-те евра од 3 август ќе останат аргумент за самозадоволство или ќе бидат прочитани како она што се – предупредување дека следната вечер кога сонцето ќе зајде, бројката може да биде наша.