Основното јавно обвинителство Скопје поднесе обвинение против осум лица за злоупотребите во „Државна лотарија”. Штетата е проценета на 507.632.173 денари, односно околу 8,25 милиони евра. Датумот на поднесувањето не е случајно избран за коментар – падна токму на 25-годишнината од потпишувањето на Охридскиот рамковен договор.

Обвинителството не ги објави имињата, но описите на функциите ги откриваат. Како првообвинет е опишан тогашниот генерален директор на „Државна лотарија” Перпарим Бајрами, како второобвинет поранешниот прв вицепремиер Артан Груби, а како третообвинет тогашниот генерален секретар на Владата Методија Димовски. Останатите петмина се опишани како тогашен претседател и членови на Надзорниот одбор.

Сите осуммина се товарат како соизвршители за злоупотреба на службената положба и овластување по членот 353 од Кривичниот законик. Според обвинението, во текот на 2023 и 2024 година заеднички ги пречекориле своите овластувања со намена да ѝ нанесат штета на компанијата.

Правото што веќе било продадено

Основата на обвинението е едноставна. „Државна лотарија” немала право самостојно да приредува електронски игри на среќа преку видеолотариски терминали – тоа право уште во 2013 година било вложено како непаричен влог, проценет на 6.244.898 евра, при основањето на заедничкото друштво со „Касинос Аустрија”. За возврат државното друштво добило 51 отсто од основната главнина. Тезата на обвинителството е дека правото веќе било пренесено и не можело паралелно да се користи.

И покрај тоа, на 9 мај 2023 година Бајрами доставил до генералниот секретар на Владата информација со предлог „Државна лотарија” да почне самостојно да приредува електронски игри. Во информацијата стоело дека планираната набавка изнесува 42 отсто од сметководствената вредност на имотот – значи „голема зделка”. На 6 јуни истата година информацијата била предложена како дополнување на дневниот ред на владина седница, спротивно на Деловникот за работа на Владата.

Со таа седница претседавал Груби. Владата постапувала во својство на собрание на акционери. Според обвинението, Груби имал реално влијание врз раководењето и предложил точката да биде усвоена иако бил свесен дека Владата во тоа својство не е надлежна да ја одобри зделката. Информацијата поминала.

Што не е кажано

Во соопштението нема ниту еден одговор на прашањата што најмногу интересираат. Колку терминали биле набавени. На кои компании им биле исплатени парите. Колкав дел од преземените обврски е целосно исплатен. Каде се наоѓа опремата денес. Осум милиони евра штета, а јавноста добива список на функции без имиња.

Обвинението значително се разликува од истрагата отворена на 16 декември 2024 година. Тогаш беа опфатени шест лица, Груби и Бајрами беа осомничени за проневера во службата, а штетата беше проценета на 501.319.119 денари. Денес станува збор за осум лица, поинаква правна квалификација и штета поголема за околу 6,3 милиони денари. Образложение за ниту една од двете промени – нема.

Во кривичната пријава што МВР ја поднесе во декември 2024 година беа опфатени и поранешниот премиер Димитар Ковачевски и Димовски. Обвинителството тогаш соопшти дека наводите продолжуваат да се проверуваат. Димовски сега е меѓу обвинетите. Ковачевски не се спомнува ниту преку функцијата.

Бајрами сè уште е недостапен за органите на прогонот и по него е распишана меѓународна потерница од декември 2024 година. Обвинителот побара за него 30-дневен притвор што би почнал да тече од неговото пронаоѓање. За Груби е предложено продолжување на куќниот притвор со привремено одземање на пасошот. Тој ја напушти државата во декември 2024 година, непосредно пред полициските претреси, а по повеќе од 14 месеци се појави на граничниот премин „Блаце” на 23 февруари годинава.

Поднесувањето обвинение не значи вина – тоа го утврдува судот и обвинетите се невини додека не биде донесена правосилна пресуда. Но по 14 месеци бегство, две правни квалификации и две проценки на штетата, разумно е да се праша дали државата води постапка или ја одржува во живот.