Дваесет и пет години Охридски договор, две одвоени прослави: Владата во сала, ДУИ во своја

Дваесет и пет години од Охридскиот рамковен договор, а државата не успеа да организира едно заедничко одбележување. Владата одржа свечена седница. ДУИ одржа своја прослава. Секој пред своите спомен-плочи, секој со своја верзија на истиот документ.

На владината седница претседаваше вицепремиерот Александар Николоски. Премиерот Христијан Мицкоски не беше присутен – јубилејот го одбележа со објава на Фејсбук. „Минатото не можеме да го смениме, но можеме да одлучиме каква иднина ќе градиме”, напиша тој. За документ што ја запре војната во 2001 година, тоа е прилично економично присуство.

Првиот вицепремиер Беким Сали порача дека ако политичарите од 2001 година изградиле мир и институционална еднаквост, оваа генерација мора да изгради долгорочна доверба меѓу заедниците. Николоски пак ја искористи приликата да прозборува за автопатите Скопје-Блаце и Тетово-Гостивар, но не пропушти и да го впери прстот кон ДУИ дека договорот го користат за партиски поени.

ДУИ со своја прослава и своја порака

Од ДУИ одговорија дека Охридскиот договор не може да се прифаќа селективно – да се почитува таму каде што ѝ одговара на власта, а да се заобиколува таму каде што гарантира еднаквост. Партијата се претстави како носител на процесот на претворање на договорот од мировен документ во уставна и институционална реалност.

Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова беше во Струга, каде порача дека токму тој град е елоквентен пример за почитување на различностите. Лидерот на Алијансата за Албанците Арбен Таравари побара нов договор. Министерот за правда Јетон Шасивари изјави дека договорот е тековна институционална одговорност, а не само историски датум. Претседателот на Собранието Африм Гаши повика документот да се гледа над политичките разлики.

Секој од нив има поента. Проблемот е што ниту еден од нив не ја кажува пред истата маса.

Кој седеше на таа маса во 2001

Договорот беше потпишан на 13 август 2001 година, во претседателската резиденција на Водно, по вооружениот конфликт. Го потпишаа тогашниот претседател Борис Трајковски, премиерот Љубчо Георгиевски, лидерот на СДСМ Бранко Црвенковски, лидерот на ПДП Имер Имери и лидерот на ДПА Арбен Џафери, со посредство на ЕУ и САД.

Ниту еден од петмина потписници повеќе не е во политиката. Тројца не се живи – Трајковски загина во 2004, Имери почина во 2008, Џафери во 2012. А документот што го потпишаа и денес се толкува различно во зависност од тоа кој ја држи говорницата.

Дваесет и пет години е доволен рок една држава да реши дали има заеднички датум или два одделни. Одговорот што го дадоа институциите оваа среда беше јасен и без ниту еден изговор: две прослави, две сали, две публики. Кога следната годишнина ќе дојде, вреди да се провери дали некој барем еднаш предложил да седнат заедно – или сите се согласиле дека така е поудобно.