Петте тони марихуана запленети во Србија на крајот на јануари одамна престанаа да бидат приказна за една пратка. Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција ја прошири истрагата со уште седум осомничени, а во Основниот кривичен суд Скопје веќе паднаа и првите пресуди – двајца признаа вина и се спогодија.

Казните се три години и шест месеци и три години и осум месеци. Донесени се на 10 август, врз основа на предлог-спогодби. Кога некој признава вина за неовластено производство и пуштање во промет наркотични дроги, тоа обично значи дека доказите се доволно тврди за да не се исплати да се игра на суд.

Она што сега го отвора случајот не е количината. Тоа е конструкцијата под неа.

Легалната лиценца како параван

Според обвинителството, за недозволените активности било користено правно лице од Скопје кое поседувало одобрение за одгледување канабис за медицински цели и дозвола за производство на екстракти. Значи – фирма со уредна државна согласност. Сопствениците, од кои едниот бил и управител, според истрагата организирале набавка и транспорт кон Србија.

Тука вреди да се биде прецизен: лиценцата за медицински канабис е законска деловна рамка, а злоупотребата на таа рамка е предмет на конкретна кривична истрага. Едното не е исто со другото. Но прашањето што останува виси над институциите е поинакво – кој ја надгледуваше фирмата со дозвола, и колку често?

Најмалку пет транспорти низ редовниот царински систем

Обвинителството тврди дека истиот модел бил применет при најмалку пет транспорти. Кај товарните возила со веќе царинета и пломбирана стока се вадел дел од легалниот товар, а на негово место се ставале кутии со марихуана со приближно иста тежина. Потоа возилото тргнувало кон Табановце, следено од патничко возило. Во царинските декларации пишувало текстил и прехранбени производи; дрогата била прикривана како храна, перници и јоргани.

Тоа не е шверц во гепек. Тоа е логистика – документи, пломби, шпедиција, складишта, луѓе со поделени улоги. Дрогата не се провлекувала покрај системот, туку низ него.

Активностите, според наредбата, се одвивале од неутврден период во 2025 година до крајот на јануари 2026, на македонска и српска територија. По преминувањето на границата стоката се складирала во месноста Коњух кај Крушевац, каде се препакувала за понатамошна продажба. Таму српските органи на 29 јануари објавија заплена што ја опишаа како најголема во историјата на Србија.

Две држави, една истрага, отворено прашање

На 21 јули српското обвинителство поднесе обвинителен акт против шест лица. Во Македонија постапката опфаќа шестмина од февруари, плус новите седуммина, плус лица чиј идентитет уште не е утврден. За сите нив важи презумпцијата на невиност додека вината не биде утврдена со правосилна одлука – тоа е важно да се повтори, бидејќи истрагата не е пресуда.

Но има бројка што институциите не смеат да ја прескокнат: според февруарското соопштение, во декември 2025 биле спакувани 8.832 килограми сув цвет од канабис, претходно набавен од правно лице од Струмица. Тоа не е истата пратка како петте тони – тоа е друга количина, во друг документ.

Вистинскиот тест не е колку килограми ќе се запленат. Тестот е дали некој ќе го реконструира целиот синџир – од дозволата и документите до парите и организаторите. Дотогаш, секој нареден случај ќе изгледа како прв.