Следниот бран поскапување можеби нема да дојде од бензинската пумпа, туку од полицата со леб. Според проценките на „Оксфорд економикс“, глобалните цени на храната би можеле да пораснат за 11,8 отсто во 2026 година и уште 4,8 отсто во 2027.

Пред таа бројка да предизвика паника, вреди да се прочита што точно значи. Тоа е проекција за глобален индекс на цените на прехранбените суровини – не за сметката што потрошувачот ја плаќа на каса. Самиот „Оксфорд економикс“ предупредува дека растот на суровините не се пренесува автоматски и во ист процент во малопродажбата. Крајната цена зависи од домашното производство, увозот, транспортот, енергијата и преработката.

Кога и на што

Ударот нема да дојде одеднаш. Кај свежото овошје и зеленчук нарушувањата во производството се пренесуваат до потрошувачите за два до три месеци – значи првиот бран се очекува во октомври и ноември. Кај лебот, тестенините, сирењето, маслото и другата преработена храна процесот трае подолго поради залихи, договори и дистрибуција, па најсилното прелевање се очекува меѓу февруари и мај 2027 година.

Најизложена е пченицата. „Оксфорд економикс“ проценува дека нејзината цена во третиот квартал од 2026 година може да биде околу 36 отсто повисока од истиот период лани, со проектирана цена од 6,92 долари за бушел. Тоа не значи дека лебот ќе поскапи за 36 отсто, но значи притисок врз брашното, пекарските производи, тестенините и житарките.

Зошто се случува тоа

Причината не е една лоша жетва, туку три притисоци истовремено. Прво, времето: по летните горештини и сушата во Европа, здружението „Кокерал“ ја намали прогнозата за жетвата на житарки во ЕУ и Велика Британија од 295,5 на 286,6 милиони тони. За споредба, во 2025 година биле собрани околу 310 милиони тони – разлика од над 23 милиони тони за една година. Во Германија се очекува производството на жито да се намали за околу седум отсто, на приближно 41,9 милиони тони.

Второ, трошоците. Глобалните цени на дизелот во јули биле околу 36 отсто повисоки на годишно ниво, а цените на ѓубривата годинава би можеле да пораснат за 22 отсто. Пченицата е особено зависна од ѓубрива, што ја прави двојно изложена.

Трето, војните и нарушените трговски правци – Ормускиот Теснец, Блискиот Исток, Украина.

Каде е Македонија во сето тоа

Домашната жетва на пченица дава одредена сигурност, но земјоделците зависат од увозни горива, ѓубрива и репроматеријали, а прехранбената индустрија од енергија, транспорт и суровини. Кај мала и отворена економија, поскапувањата на овие ставки постепено се прелеваат во домашните цени.

Засега, сепак, официјалната статистика не покажува паника. Според Државниот завод за статистика, вкупната инфлација во јули 2026 година изнесувала 0,1 отсто во однос на јуни и 2,3 отсто во однос на јули лани. Храната и безалкохолните пијалаци во јули биле поевтини за 1,1 отсто во однос на претходниот месец.

И самата глобална слика не е еднонасочна. Во јули глобалните цени на прехранбените суровини биле околу еден отсто повисоки од една година претходно, при што житарките биле поскапи за 6,9 отсто, а растителните масла за околу 17,3 отсто. Тоа е важна противтежа на алармантните наслови.

Регионот, пак, покажува колку различни можат да бидат националните ризици. Во Хрватска советничката на министерот за земјоделство Татјана Радиќ изјави дека во разговорите со експерти се споменуваат можни поскапувања од 20 до 30 отсто, а во одредени сценарија и до 40 отсто во 2027 година – но таа проценка е врзана за состојбата во хрватското земјоделство.

Значи: нема проекција според која храната кај нас ќе поскапи за 11,8 отсто, и секој што ја пренесува таа бројка како домашна прогноза или не ја прочитал целата анализа, или се надева дека вие нема да ја прочитате. Она што е реално е дека следните месеци носат ризик, а колку од него ќе стигне до касата ќе зависи од домашната жетва, залихите и договорите на увозниците.