Земја со десет милиони жители годинава привлекла 2,8 милијарди долари во стартапи, а проценките се дека до крајот на годината ќе стигне барем до пет милијарди. Лани биле 3,2 милијарди. Врвот сè уште е 2021-та со 8,5 милијарди – годината кога парите беа евтини насекаде – но по ладењето, шведскиот екосистем повторно се загрева. Податоците се на Dealroom.

Шведска веќе ги има Spotify и Klarna, но новиот бран е поинтересен: Legora за правна вештачка интелигенција, Lovable за програмирање со опис наместо со код, Neko Health за здравствени скенирања, Einride за автономен товарен транспорт. Не е една ѕвезда – тоа е низа.

Одговорот што го дава инвеститорката е неудобно едноставен

Sophia Bendz, генерална партнерка во Cherry Ventures и поранешна вработена во Spotify, го објаснува тоа со промена во тоа што се смета за пожелно. Кога таа работела во Spotify, младите луѓе оптимизирале за банка или консалтинг. „Сега, мислам дека многу луѓе оптимизираат за создавање работи и за слобода, а веројатно и за богатство“, вели таа.

Тоа звучи како флоскула сè додека не се погледне што стои под неа. Првата генерација основачи не заминала – таа сега менторира, инвестира и понекогаш се враќа во играта. Daniel Ek, основачот на Spotify, е и основач на Neko Health. Луѓе што работеле во Lovable и Legora сега почнуваат сопствени фирми, забележува Bendz, затоа што одблиску виделе дека тоа е изводливо.

Тука е делот кој ретко го кажуваат: капиталот следи, не води. Bendz вели дека американските инвеститори сè почесто слетуваат во Стокхолм со подготвени понуди. „Тоа е потврда дека овде се градат добри компании“, вели таа. Парите се последица на екосистемот, не негова причина.

Што од ова се пренесува, а што не

Лесно е да се погледне Шведска и да се заклучи дека нејзиниот модел не важи никаде на југ – висок животен стандард, здрави институции, силна социјална мрежа што му дозволува на човек да ризикува без да ја изгуби куќата. Точно е. Но еден дел од објаснувањето нема врска ниту со бруто домашен производ, ниту со даноци: тоа е дали основач е нешто што вреди да се биде.

Тоа е социјален однос, а не буџетска ставка. И тоа е делот што ниту една стратегија за иновации напишана во министерство не може да го произведе со потпис. Шведскиот циклус – основач успева, останува, вложува во следниот – е механизам што трае со децении, а не програма со рок.

Балканот има таленти, има фирми што работат за странски клиенти, има луѓе што ја познаваат оваа работа одвнатре. Она што поретко се гледа е повратниот тек: успешен основач што останува и го финансира следниот. Дали е тоа прашање на пари, или на тоа што се смета за успех откако ќе се заработат?