Сирискиот суд го осуди Башар ал Асад на смрт. Москва вели дека го прими од чисто хуманитарни причини. И на прашањето дали ќе го предаде – не одговори.

Портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова изјави дека Русија го примила поранешниот сириски претседател и неговото семејство исклучиво затоа што по падот на власта им се заканувала смрт. „Немаше и нема никаква политичка позадина во одлуката да биде примен во нашата земја. Одлуката е донесена исклучиво од хуманитарни причини, во драматични околности на промена на власта во Сирија, кога нему и на членовите на неговото семејство им се закануваа со смрт“, рече таа.

Прашањето беше друго

Важниот детал е што Захарова не кажа дали Москва ќе го предаде Асад на Дамаск. Токму тоа прашање ѝ беше поставено на брифингот – може ли Русија да го екстрадира поранешниот претседател по смртната пресуда. Одговорот се однесуваше на причините поради кои Асад воопшто добил засолниште.

Тоа е стар дипломатски занает: одговараш на прашање што не е поставено, и формално не си одбил ништо. Прашањето за екстрадицијата останува отворено на формално ниво, иако Москва од доаѓањето на Асад не покажала подготвеност да го предаде на новата сириска власт.

Смртна пресуда во отсуство

Состојбата целосно се смени на 11 август, кога Четвртиот кривичен суд во Дамаск ја донесе првата домашна пресуда против соборениот претседател. Асад беше прогласен за виновен во отсуство за дела што опфаќаат убиства со предумисла, вклучувајќи убиства на деца, мачење, незаконско лишување од слобода, воени злосторства и злосторства против човечноста.

На смртна казна е осуден и неговиот брат Махер Асад, некогаш еден од најмоќните луѓе во сирискиот безбедносен апарат и командант на Четвртата дивизија. Истата казна ја доби и нивниот роднина Атеф Наџиб, поранешен шеф на политичката безбедност во Дараа, чие постапување кон демонстрантите во 2011 година беше еден од настаните што ја покренаа побуната и подоцнежната граѓанска војна. Наџиб, за разлика од браќата Асад, беше физички присутен на судењето.

Сирискиот суд нареди и меѓународно гонење на осудените што се наоѓаат надвор од земјата. За Башар Асад, спроведувањето на пресудата практично зависи од тоа дали некогаш ќе ја напушти Русија или Москва ќе го промени ставот за неговиот статус.

Одлуката ја донел лично Путин

Власта на Асад падна на 8 декември 2024 година, по молскавична офанзива на опозициските сили што за неколку дена ги зазедоа најголемите градови и на крајот влегоа во Дамаск. Асад ја напушти земјата и со семејството стигна во Москва. Русија истиот ден потврди дека им дала азил „од хуманитарни причини“.

Ден подоцна портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков откри дека таква одлука не можела да ја донесе ниту една пониска државна структура. Одлуката ја донел лично Владимир Путин. Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров подоцна го изнесе речиси истото објаснување што сега го повторува Захарова: „Башар Асад е овде од хуманитарни причини. Нему и на неговото семејство им се закануваше физичка елиминација.“

Кога чуваш човек што новиот партнер го сака мртов

Целата ситуација е дополнително комплицирана од фактот што Русија истовремено се обидува да гради односи со новите сириски власти – истите што го соборија нејзиниот долгогодишен сојузник. Путин се состануваше со Ахмед ал Шара, додека Москва и Дамаск преговараат за трговија, за обнова на земјата и за иднината на руските воени објекти во Сирија, пред сè воздухопловната база Хмејмим и поморскиот објект во Тартус.

Сирискиот претседател Ахмед ал Шара претходно веќе бараше Русија да го предаде Асад за да му се суди во Сирија. Темата се појави и за време на неговата посета на Москва во октомври 2025, кога сириски извори тврдеа дека има намера лично да го побара тоа од Путин. Кремљ по нова средба на двајцата во јануари оваа година соопшти дека прашањето за екстрадицијата воопшто не било разгледувано.

Тоа ја става Москва во невообичаена позиција: држи под заштита човек што новата сириска држава го осуди на смрт, а со таа иста држава се обидува да ги зачува стратешките односи и воено присуство. Две бази на Средоземното Море наспроти еден човек – и обете страни знаат како ќе заврши таа сметка ако притисокот стане доволно голем.

Захарова сега јасно објасни зошто Асад доби засолниште. Но на најважното прашање по пресудата во Дамаск – дали Русија ќе го предаде човекот што лично Путин го прими под заштита – директен одговор сè уште нема. Најчесто затоа што одговорот сè уште не е одлучен, туку се чека да види колку вреди.