Кавадарци три дена го слави „Тиквешкиот гроздобер“ – карневал, дегустации, музика, гроздоберска трпеза во центарот на градот. На неколку километри од таа трпеза, дел од лозарите гледаат како родот им стои на нивите и не знаат дали ќе биде откупен, ниту по која цена.

Двете слики се точни истовремено. Тоа е и целата приказна.

Министерот за земјоделство Борче Серафимовски од Кавадарци порача дека цената на грозјето годинава е за 25 проценти повисока, дека откупот е во тек и дека се очекуваат од 90 до 100 милиони килограми – помалку од претходно поради сушата, неповолните климатски прилики и невремето што го зафати крајот. Според податоците на Министерството, лани биле откупени околу 113 милиони килограми винско грозје.

Таа споредба ја руши најчестата одбрана. Кога родот е за 13 до 23 милиони килограми помал од лани, вишокот грозје не може да се користи како објаснување зошто откупот запнува. Понудата е помала, а сепак дел од лозарите немаат договор.

Државата испраќа пари. Преку Развојната банка на Македонија е отворена кредитна линија за винариите – околу 540 милиони денари што влегуваат директно кај нив за да го откупат „вранецот“. Средствата се на располагање, а сите количини, како што вели министерот, ќе бидат преземени од винарските визби.

Опозицијата ја чита истата операција поинаку. СДСМ бара итен интервентен откуп од страна на државата, укинување на намалувањето од 8 отсто на откупната цена, дополнителна субвенција за секој откупен килограм и транспарентна методологија за формирање на цената со јасно дефиниран принос и шеќерни единици. Заменик-претседателката Фани Каранфилова-Пановска најави законски предлози во Собранието за откупна цена од 28 денари за вранецот и 25 за смедеревката.

Осумпроцентното намалување е детал што ретко влегува во наслови, а е клучен. Според барањата на опозицијата, тоа намалување се применува кога цената се плаќа во рок од осум дена – што значи дека лозарот кој сака парите брзо, ги добива со попуст. Кој и да е системот, тој е систем во кој брзото плаќање е скапо за производителот.

Од Кавадарци градоначалникот Митко Јанчев тврди дека ситуацијата не е полоша од претходните години. „Девет години како градоначалник учествувам во преговорите за откуп на грозјето и можам да кажам дека оваа година покрај тоа што се реши законот за цена на винското грозје, ништо не е полоша и понеорганизирана“, рече тој, отфрлајќи ги шпекулациите дека вранецот нема да биде откупуван или ќе биде по пониски цени.

Девет години преговори за откуп е и најдобриот и најлошиот аргумент во таа реченица. Најдобар, бидејќи човекот навистина знае како функционира. Најлош, бидејќи ако по девет години истата преговарачка сцена се повторува секој септември, тоа не е сезонска непогода – тоа е механизам.

Лозарите тоа го кажуваат директно, без економски термини. „Каков ‘Гроздобер’, ова е ‘Жалоснобер’“, коментира земјоделецот Драги Ѕалев, споредувајќи го откупот на грозјето со откупот на пиперката ајварка. „Цели ниви останаа со грозје, сè скапа и нема да се оберат, а тие ќе дефилираат со игра и песна“, вели Гордана Стошиќ.

Во јавноста се појавија и повици за бојкот на манифестацијата, со пораката „Прво откуп, па после песна“. Тоа не е барање гроздоберот да се укине. Тоа е барање редоследот да се смени – прво да се знае кој и колку плаќа, па потоа да се слави.

Проблемот, според самите производители, годинава не е само цената. Проблемот е што дел од нив не знаат дали и по која цена ќе го продадат вранецот – а лозар без тој податок не може да пресмета ниту дали ќе ги врати вложувањата од целата година. Цената, кредитната линија и количините се објавени. Она што недостасува е потписот под кој лозарот ќе знае дека родот е негов продаден, а не негов проблем.