Њујорк објави над 170.000 страници дотогаш затворени документи за состојбата со воздухот по нападите од 11 септември 2001 година. Она што стои во нив го потврдува она што преживеаните го зборуваат со децении: градските власти знаеле дека загадувањето на Граунд Зиро е опасно, додека јавно ги уверувале луѓето дека воздухот е безбеден за дишење.

Градоначалникот Зохран Мамдани ги претстави документите на прес-конференција. „Како што минуваат годините, а бројот на жртви расте, цената на 11 септември ја плаќаме секој пат кога предвреме губиме уште еден Њујорчанец“, рече тој.

Бројките зад катастрофата

Во самите напади загинаа речиси 3.000 луѓе. Илјадници други – меѓу нив спасувачи и работници што расчистувале на терен – починале подоцна од карцином и болести предизвикани од токсичната изложеност. Според податоците на Меморијалот и музејот 11 септември, најмалку 140.000 луѓе од сите 50 сојузни држави се вклучени во здравствената програма за Светскиот трговски центар, а на 49.000 од нив им е дијагностициран карцином поврзан со нападите.

Документите не излегоа од добра волја. Организацијата 9/11 Health Watch поднела тужба за да ги извади на светло. Меѓу нив се внатрешни белешки од октомври и ноември 2001 година во кои градските службеници предупредувале на покачени нивоа токсини, вклучително азбест и опасни хемикалии.

Кој што знаел и кога го кажал

Поранешната шефица на Агенцијата за заштита на животната средина Кристин Тод Витман тврди дека изјавата оти воздухот е „безбеден за дишење“ ја дала врз основа на научните анализи достапни во тој момент. Но писмо на конгресменот Џери Надлер до кабинетот на тогашниот градоначалник Мајкл Блумберг од 2002 година наведува дека Агенцијата „ја занемарила својата одговорност“ за следење на квалитетот на воздухот во затворени простори околу Граунд Зиро.

Најцврстиот доказ дека некој сметал ризик, а не безбедност, е правна белешка испратена до заменик-градоначалникот Роберт Хардинг: во неа е проценето дека градот е изложен на можни тужби од околу 35.000 луѓе. Тоа не е бројка на институција што верува дека воздухот е чист. Тоа е бројка на институција што пресметува колку ќе чини кога ќе се дознае.

Дваесет и пет години и една судска тужба беа потребни за да се објави тоа што било запишано уште во првите недели. Кој ќе одговара сега, кога документите се јавни, а половина од луѓето на кои се однесуваат веќе ги нема?