Дваесет и пет математичари кои ја имаат Фиелдсовата медаља – наградата што во математиката се смета за она што Нобеловата е за физиката – потпишаа отворено писмо против лабораториите за вештачка интелигенција. Не против машините. Против начинот на кој се однесуваат кон работата на луѓето.

Приговорот е конкретен и нема врска со стравот од роботи. Решенијата, велат потписниците, се објавуваат набрзина, без време за уреден запис, без издвојување на новите методи и идеи, и без цитирање на претходната работа на другите. „Како и во сите креативни професии, ова отвора сериозни прашања за припишување на заслугите и за плагијат“, пишуваат тие. Кој ја направил работата и кој ја потпишал – тоа е спорот.

Оваа недела професорот од Њујоршкиот универзитет Тристан Бакмастер обвини дека OpenAI го притискал да не го наведе како соработник човек кој работи за Anthropic, а кој учествувал во решавањето на важен математички проблем. Бакмастер отиде и чекор понатаму: се запраша дали компанијата ја искористила нивната работа со Codex за да произведе сопствен доказ – за еден маратонски викенд пресметки. Тој доказ на OpenAI, засега, сè уште не е потврден.

Во четврток компанијата се повлече од спонзорството на еден математички настан на CalTech, откако истражувачи од универзитетот ја критикуваа. Тивко повлекување, без објаснување – потег што повеќе кажува од соопштение.

Она што вреди да се забележи е механиката под целата приказна. Ако една лабораторија види дека до некое откритие води употреблива патека, може да потроши десетици милиони долари на јазични модели и да стигне до доказот пред истражувачот кој со години го работел проблемот. Тоа не е натпревар во интелигенција, туку во буџет. И логичната последица е дека математичарите ќе почнат да молчат за тоа на што работат – сосема спротивно од културата на отворено истражување што ја градеа со децении.

Писмото доаѓа по Лајденската декларација од јуни, документ на работна група математичари што ги разгледува истите прашања и нуди препораки за истражувачите, институциите и креаторите на политики. Двата документа ја бранат истата работа: вредноста во математиката не е само во доказот и во тоа кој ќе биде потпишан под него, туку во структурата околу неа – која образува студенти, наоѓа нови прашања и ги вградува во заедничкото знаење.

Потписниците го формулираат тоа како прашање што излегува далеку надвор од нивната професија: како да осигураме дека, додека вештачката интелигенција го менува начинот на кој се работи, нема да го изгубиме од вид она поради кое работата воопшто постоела. Математичарите се први само затоа што нивната работа е најлесно мерлива – доказот или важи или не важи. Професиите каде што резултатот е потешко проверлив ќе го добијат истиот разговор подоцна, и без 25 медалисти да го отворат.