Санкциите против Русија требаше да бидат најтврдиот инструмент што Европската Унија го има. Три и пол години подоцна, тие се предмет на трговија – и не заради Русија, туку заради неколку Французи затворени во Азербејџан.

Франција побара од Брисел да го извади од списокот на санкционирани Алишер Усманов, руско-узбекистанскиот олигарх кој Унијата го води како близок до Владимир Путин. Барањето ги затекна дипломатите неподготвени. Еден од нив го опиша со еден збор: зачудувачко. Париз досега никогаш не притискаше за олеснување на санкциите врз руски олигарси – напротив, се претставуваше како едно од најцврстите крила во Унијата.

Зошто Франција одеднаш се залага за руски олигарх

Одговорот нема врска ниту со Русија, ниту со војната во Украина. Според пишувањето на европскиот финансиски печат, Париз се обидува да склучи договор со Азербејџан за ослободување на неколку затворени француски државјани, а бришењето на Усманов од списокот е една од картите на масата. Санкција воведена поради агресија врз една држава се нуди како монета за разрешување на сосема друг меѓународен спор.

Француски дипломат тоа го брани со формулација што сама по себе кажува сè: Франција има специфичен национален безбедносен интерес и сака да излезе во пресрет на меѓународни партнери кои ѝ се обратиле во врска со Усманов. Истиот тој извор потсетува дека Франција останува меѓу најодлучните во засилувањето на притисокот врз руската воена машина. Двете реченици тешко стојат една до друга.

Хрватска и Италија влегоа на француската страна

Ова е делот што најмногу нè засега во регионов. Хрватска и Италија го поддржаа француското барање – формално за да се постигне компромис и да не пропаднат санкциите против сите останати поединци и субјекти поврзани со Русија. Мнозинството земји-членки остануваат против. Значи, соседна земја од ЕУ, која на секој самит ја објаснува важноста на единствениот европски став кон Москва, кога дојде моментот се најде на страната на олеснувањето.

Дали тоа е прагматизам или капитулација, зависи од тоа кој ја држи микрофонот. Но еден постар европски дипломат го постави прашањето директно: со ваков потег не се наградува само Русија, туку и практиката на затворање европски граѓани. Повеќе земји стравуваат дека се создава преседан – трета држава држи ваши луѓе, вие отстапувате.

Механизам кој секој може да го земе за заложник

Продолжувањето на овој режим на санкции бара едногласност од сите 27 членки. Тоа значи дека една единствена влада може да го блокира целиот пакет. Франција и Словачка го сторија тоа – бараа отстапки околу санкционираните руски милијардери. Речиси 2.600 поединци и субјекти поврзани со руската агресија се најдоа пред автоматско истекување на мерките. Спасот беше привремено продолжување од само седум дена, колку да продолжат разговорите.

Словачка ја отвори темата барајќи бришење на двајца – Усманов и Михаил Фридман. Досега вакви барања доаѓаа од влади што отворено се поблиску до Москва, пред сè Унгарија и Словачка. Сега на нив се надоврза и Париз. А Луксембург веднаш даде на знаење дека ако падне Усманов, ќе побара и Фридман. Така изгледа кога една отстапка го отвора шалтерот.

Киев гледа и памети

Володимир Зеленски ги повика европските партнери да не попуштаат, со аргумент кој е тешко да се оспори: олигарсите се носечката конструкција на системот на Путин и мораат да чувствуваат последици. Додека трае војната, рече тој, тие никаде во светот не смеат да најдат мир.

Прашањето што останува не е за Усманов. Прашањето е дали санкциите воведени за една работа може да се разменуваат за сосема друга – и што значи тоа за секоја следна одлука на Унијата што бара едногласност. Балканот го знае овој механизам напамет: кога една рака може да го запре целиот пакет, секој проблем станува предмет на договарање. Само што овој пат зборот не го држи Скопје или Софија, туку Париз.