Англија го зеде островот во 1761, па го врати за Менорка: што има на тие 85 квадратни километри карпа

Во 1761 година Англија го окупирала островот. Две години подоцна, во Парискиот договор, го вратила – во замена за Менорка. Тоа е целата вредност на Бел-Ил-ан-Мер во едно тргување: 85 квадратни километри карпа во Атлантикот се разменети за еден балеарски остров како да се картички.

Денес на тој остров живеат околу 5.500 луѓе, распоредени во четири општини и над 120 села. Јужна Бретања, петнаесет километри од полуостровот Киброн, педесет минути со траект. Највисоката точка е нешто над 70 метри. Нема планина, нема спектакл од висина – сè се случува на работ, каде плочестото плато се сече и паѓа во водата.

Моне дошол на 12 септември 1886 и останал до 25 ноември. Наспроти сите планови, останал речиси три месеци и нацртал 39 слики. Клучниот мотив се иглите на Пор-Котон – карпести шилци што излегуваат од зелената вода пред западниот брег. Пред него таму веќе живеел австралискиот сликар Џон Питер Расел, пријател на Ван Гог и Роден, кој подоцна го примил и младиот Матис. Сара Бернар во 1894 купила напуштена воена тврдина и потоа речиси три децении доаѓала таму на лето.

Пешачката патека ГР-340 го обиколува целиот остров и во 2022 беше прогласена за омилена голема пешачка патека во Франција. Целата тура трае четири до пет дена. Правилата се строги на начин што кај нас звучи невозможно: диво кампување е забрането преку целата година, метални врвови на стапови се забранети затоа што ја забрзуваат ерозијата, и нема извори на вода на патеката – се снабдуваш во четирите гратчиња.

Плажите се над педесет. Ле Гран Сабл е најголемата, речиси два километри, заштитена и питома доволно за кајак и падл. Донан е спротивното – најдраматична, со највисоките дини во Бретања и со сурфери. Ерлен ја има најтоплата вода. Пор Керел и Пор Андро се потајни увалки со проѕирно зелена вода.

Светилникот Кердонис не се посетува, но има приказна што го објаснува островот подобро од која било брошура. Во 1911 чуварот Александар Мателот ненадејно починал. Неговите синови, на единаесет и тринаесет години, рачно ја вртеле светилката цела ноќ до зори за бродовите да не удрат во карпите.

Цитаделата на Вобан е затворена до 2027, кога треба да отвори како музеј и луксузен хотел. Колекционери ја откупиле од државата во 1960 и потоа четириесет и пет години ја реставрирале. Четириесет и пет години за една тврдина – бројка што вреди да се запамети следниот пат кога некому кај нас ќе му затреба аргумент дека реставрацијата оди бавно.

Најдоброто време е сега: од септември до средина на октомври, блага клима и без толпи. Советот што го повторуваат сите е да не носиш сопствен автомобил – траектот за кола чини, а патиштата не се правени за тоа. Има автобус, има велосипеди, има изнајмување на самиот остров. А тоа што се јаде е кратка листа со чудни имиња: полжав од карпа што го викаат морско јагне, локално јагнешко, мед од црна пчела, острига од Локмарија и виски дестилирано на островот.