Македонскиот рубин конечно добива правна рамка. Или поточно – се најавува дека ќе ја добие, бидејќи она што министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска го кажа е поинтересно од самата најава.

„Македонскиот рубин сега не постои, не е дефиниран никаде. Сè што се прави сега не е регулирано, затоа ние сакаме да го регулираме“, изјави Божиновска.

Прочитајте ја таа реченица како што е кажана. Каменот што со години се копа, обработува, вградува во накит и продава како македонски специјалитет – правно не постои. Нема дефиниција, нема утврдена количина, нема евиденција на сопственост. Постои само на пазарот.

Што носи новиот закон

Новиот Закон за рударство треба да биде изготвен до крајот на октомври, а јавна дебата е планирана за средината на истиот месец. Според советникот за геолошки истражувања Филип Петровски, законот ќе регулира како може да се експлоатира рубинот, кој може да го експлоатира и кој ја врши контролата. Право на експлоатација ќе имаат и постојните концесионери и други заинтересирани правни и физички лица.

Паралелно се гради и системот за заштита на потеклото. Географската ознака доби правна заштита на 17 јуни 2026 година, Геолошкиот завод подготви елаборат, а најавениот систем предвидува сертификати за потекло со QR-кодови и јавен регистар на производители. Целта е камен со проверено потекло, утврден квалитет и документирана приказна зад себе.

Она што сè уште недостига е цена. Нема утврдена цена по грам ниту по карат. Изработувачот на накит Деан Шкарков го кажа тоа најдиректно: со години од државата бараат да им се обезбеди суровина за да можат воопшто да постојат.

Тука е и поентата што ја прави оваа приказна нешто повеќе од административна вест. Државата сега сака да го брендира, сертифицира и промовира каменот што дотогаш го оставила без дефиниција. Мајсторите што од него живеат чекале години за истото. Прашањето не е дали заштитата е добра идеја – очигледно е. Прашањето е кој ќе ја наплати вредноста што сега се создава: оној што го копа и обработува, или оној што ќе го напише сертификатот.