Бенка што денес не изгледа сомнително може да стане важна ако, споредена со фотографија од пред една година, се покаже дека се сменила. На тоа се заснова дигиталната дерматоскопија – преглед што прави фотографска мапа на кожата за да се види дали се појавиле нови бенки или дали некоја од старите го сменила обликот, големината или бојата.

Раното откривање е клучно. Само во Шпанија, според проценките на Шпанското здружение за медицинска онкологија, оваа година ќе бидат дијагностицирани повеќе од 8.000 меланоми. Но дерматологот Хосе Луис Рамирез Бељвер од клиниката IMR е јасен: да се фотографираат сите бенки секоја година не е потребно за секого. Прегледот е наменет за луѓе со поголем ризик. Кај другите, шансата следењето да открие меланом што претходно бил промашен е многу помала.

Како функционира

Прегледот комбинира општи фотографии, од кои се прави мапа на телото, и зголемени снимки на одредени бенки направени со дерматоскоп. Сите се чуваат за споредба на следниот преглед. „Ако имам слика од сите твои бенки од пред една година, а ти дојдеш следната година, можеби има една што без претходната слика не би ми привлекла внимание“, објаснува Рамирез Бељвер. Споредбата може да покаже дека бенката се сменила и да му помогне на специјалистот да одлучи дали да ја следи поблиску или да ја отстрани.

Технологијата забележува разлики, но сама не поставува дијагноза. Машината може како лезија да означи и влакненце, или да истакне себороична кератоза – бенигна промена што понекогаш изгледа загрижувачки. „Машината открива промени, а дерматологот треба да види дали се важни“, вели лекарот. Ниту секоја промена е алармантна: со годините се појавуваат нови бенки, а старите се менуваат. Вештината е да се одвои нормалната еволуција од промената што треба да се испита.

Меланомот не почнува секогаш од стара бенка

Преглед што го објавил американскиот Национален институт за рак покажал дека околу 71 отсто од анализираните меланоми се појавиле директно на кожата, а околу 29 отсто биле поврзани со постоечка бенка. Затоа мапата на телото не служи само за да се следат бенките што веќе привлекуваат внимание – таа покажува и дали се појавила нова, дури и на места што тешко се гледаат дома, како грбот. Не мора да се сеќаваш како изгледала секоја бенка пред неколку месеци. Лекарот ги става сликите една до друга и гледа дали има вистинска разлика.

Самиот преглед

Почнува со рачен преглед: дерматологот ја прегледува кожата и ги означува бенките што сака да ги проучи подетално. Потоа се прават општи фотографии на телото од различни положби, а на крај зголемени снимки на избраните бенки. Се останува во долна облека, може да се фотографираат и стапалата, а скалпот се прегледува рачно. Прегледот е брз и безболен и не бара посебна подготовка. Ако некоја бенка те загрижува, кажи го тоа на почетокот. Кај оние на кои им треба, прегледот вообичаено се повторува еднаш годишно, а почесто ако треба да се следи одредена бенка. Ако сомнежот е јасен, бенката се отстранува веднаш; ако е мал, се закажува поблиска контрола.

Кому навистина му треба

Рамирез Бељвер го препорачува особено за луѓе со многу бенки, со лична историја на меланом или со блиски роднини што имале меланом. Ризикот го зголемуваат и многу светлата кожа, риѓата коса и долгото изложување на сонце, изгорениците во детството и младоста и солариумите. Тоа не значи дека секој со светла кожа треба дигитална мапа – одлуката се носи по проценка на целата слика. Ако прегледот би се правел на сите, редовно би се следеле многу луѓе со мал ризик. Кај децата меланомот постои, но е исклучително редок, па следењето има смисла само кај силна семејна историја или многу бенки.

Меѓу два прегледа, медицинскиот директор на IMR, Хосе Марија Рикарт, препорачува правило ABCDE: на лекар ако бенката е асиметрична, со неправилни рабови, повеќе бои, поголема од шест милиметри или ако се сменила. Исто и ако почне да чеша, да крвари или да се воспалува. Тоа е водич кога да се побара мислење, не начин да се дијагностицира меланом дома.

Не секој рак на кожата почнува како бенка

Базоцелуларниот карцином изгледа поинаку. Лекарот советува преглед за промена што наликува на мозолче што не поминува, рана што не зараснува или место каде кората паѓа и повторно се појавува – ако трае повеќе од два месеца. Овој рак е многу почест од меланомот и обично има подобра прогноза, но често се јавува на носот, клепките и ушите, каде занемарената промена подоцна тешко се реконструира. Колку од нас ја паметат првата изгореница од плажа – а колку отишле на преглед на бенките барем еднаш?