Владината потрошувачка кошничка е 10.200 денари поевтина од синдикалната – пред преговорите за минималната плата

Колку пари му требаат на четиричлено семејство во Македонија за еден месец? Зависи кого прашувате. Според новата пресметка на Министерството за економија и труд, за август доволни биле 58.475 денари. Според Синдикалната минимална кошничка на ССМ, за август биле потребни 68.675 денари. Разликата е 10.200 денари – за едно семејство, во еден месец.

Синдикатите не застанаа таму. Во септември нивната кошничка порасна на 69.432 денари, за 757 денари повеќе од август.

Храната, првото место каде што се разминуваат

Најболната ставка е трпезата. Министерството пресметува 21.132 денари месечно за храна и пијалаци, синдикатот 25.032 денари – разлика од 3.900 денари само кај храната. Во синдикалната пресметка за август влегуваат и образование (7.192 денари), облека и обувки (6.511), домување, вода, струја и греење (6.370), транспорт (5.175), ресторани и хотели (4.131), комуникации (3.677), хигиена (2.692) и здравје (1.196 денари).

Министерот Бесар Дурмиши тврди дека Владата не сака вештачки да ги намали трошоците на граѓаните. Новата методологија, објаснува, се базира на реално остварената просечна потрошувачка, на податоци од Државниот завод за статистика, на цени од осум градови, 23 пазари за овошје и зеленчук и најпродаваните производи во пет најголеми и три регионални трговски синџири. Домувањето е поставено поинаку, бидејќи според пописот околу 95% од населението живее во сопствен дом.

„Ја почитуваме улогата на синдикатите, но ова се две сосема различни методологии. Нашата цел не е да влеземе во натпревар чија кошница е повисока или пониска, туку да понудиме објективна и транспарентна слика“, вели Дурмиши. Според владините бројки, кошничката од јануари до август пораснала за 3,7%, односно околу 2.095 денари, а во август храната дури поевтинила за 255 денари.

Потрошено не значи доволно

Тука е суштината на спорот, и таа не е математичка. Владината кошничка мери колку домаќинствата навистина потрошиле. Синдикалната мери колку им е потребно за пристоен живот. Семејство што нема пари почесто ќе купува поевтина храна, ќе ги одложи новите чевли и стоматологот, ќе се откаже од одмор. Статистиката точно ќе запише дека тие пари не се потрошени. Но од тоа не следува дека потребата исчезнала – само дека останала незадоволена.

Европската Унија нема една „европска кошничка“ со пропишана сума. Евростат преку хармонизираниот индекс на цените ја мери инфлацијата, а Европската комисија користи и референтни буџети – кошници од производи и услуги што се сметаат за потребни за прифатлив животен стандард. Грчкиот пример покажува колку е опасно да се мешаат двата пристапа: просечното грчко домаќинство во 2025 година трошело 1.820,20 евра месечно, но кај најсиромашната петтина храната и домувањето голтале 54,4% од целиот буџет. Колку е понизок приходот, толку поголем дел од парите заминува на најосновното.

Бројката што ќе се брани на 19 октомври

Претседателот на ССМ Слободан Трендафилов отворено прашува за кого се прави овој маневар. „Наместо Владата вештачки да ја намалува кошницата за 19,5% за да ја изедначи со својата просечна пресметка, потребно е за истите тие 19,5% да ги зголеми платите на работниците, доколку навистина има желба да им помогне“, вели тој.

Новата методологија ќе се најде пред Економско-социјалниот совет на седницата закажана за 19 октомври. Дебатата за кошничката е тесно поврзана со барањата за раст на минималната плата, иако нејзиниот износ сам по себе не го определува автоматски покачувањето. Затоа и не е сеедно која бројка ќе стои на масата. Пониската кошничка не полни ниту еден фрижидер. Само го прави празниот да изгледа статистички прифатливо.